arume dos piñeiros

FINE

2012-01-11T09:16:00.000+01:00

O quinto aniversario é unha boa e bonita excusa para despedirme. A lúa brilante de xaneiro acompaña estas breves palabras. Arume dos Piñeiros comezou cun post de Sancho abrazado ao seu Rocinante e con outro de Brad Pitt ao teléfono e os amantes do último tango deitados no chan. Non pensaba chegar tan lonxe. Seguirei con les mies caxigalines por outras regueras de campizos. Escribirei, escribirei e escribirei. Non sei facer outra cousa. Arrivederci.

Bicos mil.

DORNA AO PAIRO

2011-12-23T20:51:00.000+01:00

Escribo estas palabras desde unha dorna ao pairo do mar de frades, desde o Campidoglio que mira as ruínas de Roma antiga con fondo de coliseo, desde as dunas negras de Morouzos antre os piñeiros, desde a lagoa ardente de Proserpina, desde as sebes inmaculadas do xardín de Luxemburgo, desde o peirao perdido de Oban, desde a baranda dunha ponte de Irkutsk, desde a barra incandescente dunha baiuca de Durham, desde as vías do metro que leva a Harlem, desde a hamaca vencida dunha noite en Pergognano, desde a lámina do río que reflexa Manhattan, desde a goleta que navega o Ijsselmeer, desde a liña do tempo que cruza Berlín, desde os cantís de Lerici ou Sorrento, desde as ruelas que conducen a Kings Road, desde o tren que entra ao serán en Venecia, desde as rochas brancas de Punta san Vigilio, desde a area solitaria dunha praia de Arousa. Escribo e escribo e escribo.

DEREITO Á LEDICIA E Á ESPERANZA

2011-12-20T22:12:00.000+01:00

Hoxe foi día de tristes despedidas. Pero tamén de celebración gozosa. Mentres se alonxaba para sempre o sabio home que trasladou do islandés os versos da súa poesía contemporánea, Cristina Ferradás, querida alumna, entrañable compañeira agora de estudios, coñecía que era gañadora dun premio internacional de investigación sobre artes escénicas.

Non o puxen neste blog antes, porque pensei que eran ledicias demasiado persoais para publicalas, pero un mes antes, tres colegas seus, Sole, Mónica, David, do mesmo doutoramento que contribuimos a crear, obtiñan dúas bolsas da Xunta e unha bolsa do Ministerio. En tempos de crise económica, acadar estes éxitos enchen o meu corazón de grandísima ledicia. Este premio agora de Cristina fai que teñan sentido os que crin ingratos sinsabores (esforzos é palabra torpe): logra desmentir a miña desilusión profunda destes dous últimos anos. Pagou a pena. Pagou a pena. E non podo non lembrarme de Rocío, que, con aires insolentes, propios da mocidade lexítima e xenerosamente ambiciosa, logrou convencerme de que non podía derrotarme, de que non podía deixar que eles/elas puideran ficar sen futuro. Por todos eles vaian estes pequenos triunfos que hoxe choro de profunda emoción.

IN MEMORIAM JOSÉ ANTONIO FERNÁNDEZ ROMERO

2011-12-19T16:58:00.000+01:00

Nunca estiven en Suecia

A José Antonio Fernández Romero, in memoriam

Confeso que nunca estiven no norte.
Ás veces durmo con neve e lume,

con pegadas de escuma

que veñen
do sul,
do sul.
Con noivas que desembarcan,

e ancoran

o seu vestido na branca proa,

entre a equipaxe en Greenwich,
cando aínda o Támesis
acolle entre dúas pontes

aos novos amantes.
Lembro en Thule

o vapor xofre do lique,
as noites sempre de fin de ano,
apertados,

entre o xeo

e a saraiba de tilos,

coa boca levemente encesa

de arándanos,

e memoria de urces.
Soño Estocolmo en verán,
soño o seu porto,
os tristes mastros de cores,

á luz do solpor e da morte.

Vexo tamén Helsinki,
a penas confuso
coa verde néboa de outubro,
cuando xa nada é coma antes.
Releo
libros que nunca tiven,
e imaxino espadas,
neve, barcos,

mares, nubes, lúas,
aneis, críns, doces gadoupas.
Entre eles, a vella gramática
que agora aínda aprendo:
co acento que falla,
coa escasa voz,

que aínda fica comigo.

Escribín hai tempo este poema. Non sabía, ou si, que hoxe sería a miña despedida de José Antonio, ese home amable ata a bondade, discreto e elegante na súa humildade de sabio. Trouxo nas súas maletas de viaxeiro do norte a poesía islandesa, a literatura escandinava, a morna friaxe dos versos escandidos do norte. Deixa hoxe e para sempre, na percha do seu despacho, a súa chaqueta marrón de abrigada lá que reservaba para os días fríos de Marcosende. Que as neves da súa amada Thule caian leves sobre a súa memoria.

POST POSTELECCIÓNS

2011-12-14T17:57:00.000+01:00

O clamor da cidadanía galega de corte progresista (sexa esta especie o que un queira) para solicitar dos partidos que a queren representar un cambio radical é de tal calibre que non se entende a día de hoxe que sigan aferrados a arranxar o mobiliario caduco que teñen nas súas sedes en troques de mudar de xeito radical edificio con apertura total de portas e fiestras ao público expectante. Os máis ousados/as de cada partido amagan con irse, con deixar o barco, con propoñer eleccións, con debater ideas, con discutir proxectos, con renovar os modos. Pero, chegado o momento, aceptan pactar, minimizar danos, retellar faiados e cousas polo estilo. Prefiren parolar en órganos que nin se sabe para que funcionan, que se comité federal, que se directiva nacional, que se congreso ordinario, que se que se: mecanos da vella política, inútiles para enganchar coas persoas que habitualmente ofrecen os seus votos nas eleccións. Eses aparatos, pola súa propia natureza, tenden a manter o status, a protexer ao que está xa instalado: apenas ofrece oportunidades para o cambio. Por iso fan mal os/as que pretenden orear mantas e colchóns en seguiren eses camiños: resultan sempre insatisfactorios.

Hai momentos en que hai que dicir que non hai mus, en que hai que amosar as cartas de forma inmediata. As medias tintas conveñen aos conformistas. Non é tempo para pamplinas. E non me refiro ao vello Buster Keaton das nosas avoas, senón a estes mornos dirixentes que dan máis pena ca outra cousa no seu labor triste de opoñerense a un presidente da xunta tan escaso de miras, tan curto de preparación e vontade políticas, tan baleiro de case todo. Nada resulta máis deprimente que ver como a nada política pode governar un país sen que ninguén, na outra parte do parlamento, esa outra nada, poida ofrecer a máis mínima e convincente resistencia. Por favor, please: deixen paso.

NA DE MARCOS VALCÁRCEL

2011-12-12T16:57:00.001+01:00

Colga Valcárcel uvas o dez de marzo de dousmilseis. Tomado libro das horas a esencia da solaina: “felicidade tranquila e un poucorústica, sen nada que sobre nin que falte”. Non tarda en pendurar algunha ponlamáis, se cadra para mitigar calores. De seguido, aduce nomes propios, enhomenaxes ou en pretextos: carballo calero ha ser un dos primeiros; díaz pardo,otero, piñeiro, casares, cuevillas, valle, e tutti quanti, coas verbasrenacidas con columna de blog para a relectura e o debate. De frontispicio,coma na academia platónica, coloca unha frase de risco, non sempre vincente naslideiras que acubilla, pero admitida por certa: ser diferente, ser existente.

A fértil questionedella lingua comeza con grazas/gracias.Encende sempre a solaina. Coa primavera, as imaxes son raiolas que quecen. Asde corpos case sempre espidos, inadvertidos polo veo da arte. Tamén a derostros femininos, fotografiados no seu esplendor de musas: johansson, kidman,bellucci. Se cadra, thurman. A iluminación acompaña case sempre un poema ouunhas liñas de recreo e belleza.

Do dezanove deste marzo é a nota inicial sobre música:aínda se ignora a ferramenta do enlace, pero escóitase entre palabras alennon. De moito antes, case do comezo, alenta o cuidado das viñas mozas: o donda ebriedade nas rúas ou a instrucción insatisfeita. Ás veces, salienta unharedención poética: convoca estudiantes para pronunciar versos en alto, a modode conxura lírica. Vai ser bálsamo pero tamén oase. A literatura, toda aliteratura, sobrancea polo blog con cadros de ghirlandaio ou tiziano, chagallou laxeiro. De cando en vez, cada vez máis, lembra un filme e nel a pequenamemoria dun pasaxe, a dun aceno moral: non poucas con restitución de infanciaou mocidade. A cinefilia amósase no intre anterior á intelectualización cabal:no pulso máis emotivo.

Cedo amanecen os trolls, os anónimos airados. Cedo taménceden: fuxen ou mitigan o pulo. E pulen o ton e a nervadura do verbo. Antes dascen anotacións, parabéns e benvidas; tras abril, os comentarios. Tímidos,amables; aos poucos, ousados, rebeldes. De maio, o debate primeiro prolongado:cincoentaecinco comentarios, nin siquera curtos, en forma de saetas e lanzasenvelenadas. O blog agocha outros blogs, ponlas que se multiplican: beiras, queaparece na semán da estrea, leva a palma: protagonista eminente do blog,merecería honor como pedra involuntaria de escándalo; monxardín proporcionamunición engadida: a política (entre elas, a éuskara conspicua), a deriva dos costumes,a aprensión do tempo. E o folión aínda arde.

Galicia, en todo, é uva perenne. Letras, historia,roteiros, xornalismo. O blog axiña albisca aire de enciclopedia. Trasladatraballos, fornece fotografías, hospeda hortas e portas, ofrece pan e coitelos, agasalla, con mansserenas, anales e andoliñas. A expansión do idioma, a afouteza contra osfanatismos, a preguiza moral dos gobernantes, a virtude do diálogo, arevelación das amizades ou das admiracións. En todos os paus, xenerosidade asolainas.

Releo o blog, para lembrar estes anos, e non dou medidaa magnitude do escrito. Traducido a páxinas familiares, o volume resultaprodixioso e o esforzo de Marcos Valcárcel, admirable. Nós, que entramos,poñemos puntos (tortos) aos ies, laretamos de máis, ensaiamos algunha prosapiainútil, litigamos sen límite, sumamos pródigos negro sobre branco neste idioma,cómplices ao cabo desta enchenta cordial. Gústanos acompañar esta mesa quesombrea a parra coa parola encesa e a ollada agradecida.

Nós, que entramos na de Marcos, comprendemos o paradiso:onde hai uvas sempre dan ganas de quedarse, de permanecer para sempre.

Nota: Isto escribín hai case dous anos. Hoxe garda, creo, completa vixencia. Longa vida ás uvas na solaina e a Marcos Valcárcel na súa lembranza. Non poderei estar esta tarde na súa homenaxe no seu Liceo do seu Ourense. Vaia para el este recordo emocionado e para os seus amigos e para os seus familiares que estarán alí unha forte aperta.

POSTCARDS FROM ITALY OU COMO SER FELIZ COAS TROMPETAS DE BEIRUT

2011-12-09T16:35:00.000+01:00

UN APLAUSO PARA O GOVERNO DA XUNTA DE GALICIA

2011-12-09T16:13:00.001+01:00

A Xunta de Galicia parece que por fin pon algo de cordura á implantación de graos e másteres na comunidade autónoma chamada galega. Durante moito tempo, dominou entre o mundo universitario galego a sensación de que a Xunta podía establecer unhas laxas reglas de xogo, saltadas con evidencia e descaro polas distintas universidades en nome da sacrosanta autonomía. Da derradeira fornada de graos sairon enxendros propiciados pola picaresca xenuina do gremio: aquela limitación de 25 alumnos/as en primeiro curso foi saltada polos fosburys habituais, espertos en lampedusismos de toda índole.

Non sei se agora a decisión, aprobada hoxe e publicada en DOG, de que 50 serán os alumnos/as mínimos para o grao (45, Pontevedra, Lugo, Ourense) e 20 para o máster vai ser tomada de forma absolutamente rigorosa ou se algunha trampiña ha poder desfigurar o intento de seriedade neste caso. O certo é que, entre outras cousas, falta facía que nesta cuestión concreta (noutras agora non entro) alguén acoutara as ledicias da mal chamada autonomía universitaria.

Nota: para os e as que negaron a posibilidade de facer un único grao serio e coherente (porque cumprían os seus requisitos de 25 alumnos/as e os demais que arrearan) e agora observan espantados que non teñen para manter un máster e solicitan unidade vai o meu recordo, co engadido da famosa locución que comeza "Arrieritos somos". E os galegos, como se sabe, aínda máis.

REMBRANDT, ERMIDAS RUSAS E CALLOS Á MADRILEÑA

2011-12-09T00:35:00.000+01:00

Nunca antes fora ao Prado, desde a reforma dos xeromes. Sempre había unha cola disuasiva. Pero desta vez, con grandísima sorpresa, entrei sen agardar nada. E por riba, cun horario para visitare a exposición sobre o ermitaxe moi axeitado. Matei o tempo ata a exposición mirando as paisaxes lonxanas que adoitan encher os cadros históricos, nos currunchos deses lenzos abafantes de Tintoretto ou de Tiziano. Escoitei falar aos turistas brasileiros e italianos que estes días andaban por alí en masas tranquilas. Matinei en que agora no Prado hai moitos máis guías ou que alomenos hai máis xente desexosa de deixarse guiar por voces expertas na contemplación dos cadros. Mirei os cadros de sempre, con ánimo de capataz que cuida que todo estea en orde, e fun aos sotos do novo edificio para mirar os obxectos do esplendoroso museu de Petrogrado. Gustei moito da solución de Moneo ao vestíbulo e ás dependencias xerais; tamén da disposición dos materiais na exposición, clara e diáfana; admirei un Rembrandt que valía toda a exposición e unhas vedute de san Petersburgo que afianzaron en min o desexo de voltar polas terras rusas (despois de viaxar alí en plena perestroika) e ver por primeira vez aquela fermosa cidade do Báltico. A mostra estaba completamente chea na mañán do sábado, con xente moi variada e tamén con numerosos grupos arredor de guías, predominantemente novos/as, de cálidas explicacións e moi amable disposición de ánimo: atopo este novo costume como moi saúdable e posiblemente coma un signo do interese que a cultura suscita sempre entre a cidadanía. Unha visita ao claustro dos xeromes (coa parafernalia españoleira de colocar as estatuas dos principais monarcas deste país) deu fin á visita interior. Saímos á friaxe novembrina de Madrid, contemplamos desde o edificio Villanueva os xardíns que rodean o Prado, co horizonte do Ritz, da Academia e dos Xeromes (brillantes, como de cidade riquísima), cheiramos o arrecendo das sebes que ornan a parte de atrás do Museu e baixamos cara ao Xardín Botánico. Era tarde: agardaba o amigo X nas cuevas de Luis Candelas e toda a Cava Alta co seu callístico esplendor.

PURGATORIO, DE ELÍAS E MORTENSEN

2011-12-07T20:18:00.000+01:00

Houbo tempo, na tournée anual aos madriles do meu corazón, para visitare as Naves do Español, o espazo escénico xurdido da transformación intelixente do edificio de aire mudéjar do Matadero de Madrid (1911), nas beiras do Manzanares. E foi para admirar a actuación soberbia e inesquecible de Viggo Mortensen e Carme Elías a partir dun texto complexo, algo ampuloso, do escritor arxentino Ariel Dorfman. O local, pequeno (calculo que unhas dúas centas localidades en grada) pecha, dá calidez ao esceario e logra por momento oprimir a propia agonía tráxica dos personaxes. Cando entra o público, un cuarto de hora antes do comezo da obra, Mortensen e Elías departen (non sei se dramáticamente xa) no esceario. Mentres o público vai acomodándose, eles móvense polo chan cadrado, iluminado en prata metálica, con pretensión de hixiénico ascetismo. A sinxeleza do atrezzo, unha mesa de consulta, un catre sobrio, compromete a desnudez dos protagonistas. A iluminación, apenas modificada ao longo da obra, confire aire próximo ao desenrolo da obra. Esta, dividida en tres actos algo matemáticos, con recorrencias e paralelismos moi marcados e algo esperables, ofrécese con envolturas constantes, con diálogos circulares, redundantes se acaso, en ocasións demasiado solemnes, probablemente condicionados pola dependencia temática da obra da Medea de Eurípides e do xénero tráxico con evidencia. Esa mestura, de elocución clásica, con cultismos estraños e perífrases estravaganges, e de moderno coloquialismo, non sempre funciona, e fai que, ao meu xuízo, a obra se prolongue de forma innecesaria. Tampouco é que a min o tema do perdón, a redención, a rendición de culpas, o arrepentimento, a penitencia me interese moito. E menos con esa intensidade tráxica, para min sempre algo impostada. Pero, con todos estes inconvenientes, Purgatorio, que así se chama a obra, resulta moi eficaz: mantén en tensión ao público (cunha intriga algo anunciada, pouco enigmática) e consegue que pasemos uns instantes de plena felicidade vendo actuar a eses dous monstruos da representación dramática. Por eles e por ese espazo que convida á envexa, paga a pena cruzar medio país e desfrutar de estas case dúas horas fantásticas.

AMAZÓNICO

2011-12-06T20:31:00.000+01:00

Hai unhas semanas comecei a miña relación comercial con Amazon.es. En especial porque podía por fin conseguir os libros en italiano que ningunha outra plataforma me permitía: a Feltrinelli non serve fóra de Italia. Din os meus datos, solicitei uns tres libros e, cunha rapidez abraiante, a tal empresa americana entregábame o pedido dous días despois, de xeito gratuito. Pedín despois outros dous libros españois e mais unha película, con idéntico resultado para min abraiante en rapidez e eficacia de servizo.

Mais, coa chegada do servizo de kindle (que non teño) e coa incorporación lenta pero irreversible de vendas de ebooks, a miña relación comercial con Amazon tórnase aínda máis alucinante para os meus miolos ultrasensibles aos prodixios cibernéticos. Coma xa tiña dados de alta os meus datos comerciais, bastou un simplícisimo clic para que no ecrán do ipad (agasallo de cumpreanos que aínda non fun quen de agradecer suficientemente) aparecesen os dous libros que solicitara, a un prezo sensiblemente inferior ao proposto para o papel: para sermos máis exactos, a metade.

Xa lin un deses textos, co sorriso de felicidade nos beizos, e vou pola metade do segundo e abofé que xa estou en condicións de asegurar que xa me teñen conquistado para a causa. E iso que insisten tanto en que dana a vista (coma se o ordenata que ilumina os meus ollos non o fixera nestes case vinte anos que levo diante del) ou en que non ten o roce ese fetichista (ou non fetichista, pero sentimental) do papel ou do cheiro a madeira infinitamente prensada. Eu, que carezo desa sensibilidade (como de tantas outras), enzóufome feliz en tal leitura e trato de frear o meu impulso natural a estar pedindo dese xeito, demasiado sinxelo, demasiado doado, libros para os meus sentidos.

Fago constar e dou fe deste novo pracer, aínda sen aproveitar ao máximo (hoxe descubrín que podo compartir pasaxes que me gustan especialmente a través das redes sociais). Non sei se vai ser o futuro: para min xa é pasado desde antonte, cando rematei, con ledicia íntima, o novo libro de Elvira Lindo sobre o meu Nova Iorque querido e quedei plenamente satisfeito.

RADIO NACIONAL DE ESPAÑA: RADIO 5

2011-11-30T23:05:00.000+01:00

Escoito pouco a radio: tan só no coche e menos do que me gustaría. Ao día digamos que non escoito a radio máis de corenta minutos. Sempre Radio 5, coma xa saben. Que ao principio era só noticias e unha sección que se repetía ao longo da xornada, nos tramos de cuarto de hora que máis ou menos quedaban entre recordatorio das noticias. Pero agora levan un magacín pola mañán ("La mañana en vivo") e desde primeira hora Juan Ramón Lucas (da casa matriz de Radio Nacional) presenta o seu programa "En días como hoy". A súa ronda de corresponsais (que queda na radio pública desde que o levara aquel falanxista de voz cascada que se chamaba Victoriano Fernández-Asís: teño debilidade por Dori Toribio de Nova Iork e Washington, Iñaki Díez desde Roma, e a gran Aurora Mínguez desde Berlín), as análises sobre política internacional (cun Juan Tato que explica de forma extraordinaria a situación), as entrevistas (de Gloria Cacho, excelentes) que adoitan durar uns dez ou quince minutos tranquilos, con total protagonismo para as persoas que entrevista, non necesariamente relacionados coa rabiosa actualidade (escoitei hai pouco con verdadeiro pracer a Santiago Grisolía a media mañán contando de forma relaxada case a súa vida) son exemplares para o esixible nunha radio pública. Se engadimos o clásico "Polvo eres" de Concostrina, o "Ex-tra-va-gan-za" de Paco Clavel, as pílulas sobre bandas sonoras ou sobre música soul, disco e funky ou as interesantes aportacións científicas de "A hombros de gigantes" ou "Ciencia al cubo" temos un panorama completo. Case completo, porque ademais de esquecer outros agora mesmo, non podo deixar de comentar a Crónica de Galicia, sobrio (sen as contemplacións habituais da radio comercial, algo afectada e narcisista) e profundo noticiario que vai moito máis alá da información habitual, cun nivel sobresainte de redacción e de convincente coñecemento minucioso da noticia: un auténtico pracer para un devoto da radio como medio de comunicación fascinante.

Non me estraña nada de nada que durante a derradeira análise de audiencias, Radio Nacional de España acade o éxito que ten acadado. Calidade máxima dunha empresa pública que funciona como debe ser. Noraboa.

O INTELECTUAL MELANCÓLICO DE JORDI GRACIA

2011-11-27T21:52:00.000+01:00

Jordi Gracia, a quen tiven a oportunidade de presentar a propósito da publicación do seu magnífico libro de referencia, premiado co Nacional de Ensayo, La resistencia silenciosa, acaba de publicar un panfleto na editorial Anagrama titulado El intelectual melancólico. Nunha entrevista, deixa caer que a redacción deste último libro foi provocada pola lectura do libro de Jordi Llovet (que hei ler de contado) Adiós a la Universidad, glosado, por certo, esta fin de semana por Carlos García Gual en termos moi encomiásticos e solidarios. Sexa ou non diatriba contra Llovet ou non, o certo é que vexo no libro de Gracia detrás da figura do intelectual melancólico a moitos colegas e amigos de profesión e de andanzas (ou preguizas) intelectuais.

Escrito con notoria vontade de estilo, con abundancia de cláusulas longas, ampliadas con excursos e parénteses, sempre cuidado ao máximo (ao meu entender demasiado culto para panfleto), Jordi repasa as principais características desta figura intelectual, que, a dicir do panfletista, resulta á larga nociva para o labor esixible a un pensador do seu tempo. Tales rasgos do intelectual melancólico (IM), formulados ao meu modo, son os seguintes: refracción xeral á(s) novidade(s); ausencia de ironía e de distanciamento lúdico do presente; nostalxia do pasado de auctoritates universitarias (coincidente cos anos de formación do IM en pleno franquismo); incomodidade declarada e belixerante coas novas tecnoloxías; receo e posterior abominación da democratización (vulgarización nas súas palabras) cultural; defensa dun canon literario inamovible, clásico, dictado polo costume (ao parecer inxenuo) e pola autoridade competente, e dunha xerarquía crítica; desprezo polas novas formas de manifestación artística; compracencia coa infelicidade e, polo tanto, coa melancolía, definida por Gracia como o concepto máis alonxado da fértil iluminación renacentista e próximo á depresión estéril da impostura do fracaso.

O panfleto de Jordi Gracia, redactado en certos pasaxes coa furia do irritado con esa figura ebúrnea que, ademais, goza do prestixio que o mundo confire ao sulfurado rexeitamento de case todo o novo, chega a nós por necesario. Un pode asinar punto por punto a súa invectiva corrosiva, ou discrepar dalgúns extremos da súa diatriba, ou mesmo de todo o seu discurso polémico (el mesmo advirte que co fragor do discurso algunhas cousas poden e son moi discutibles, pero é lei de panfleto), pero poucos libros coma este permiten estimular o saúdable debate sobre a importancia do intelectual na vida pública. Aquí Jordi Gracia tira a dar contra este intelectual que arremete contra todo (célebre ou que acada a celebridade por ese estar permanentemente retirado, derrotado por un mundo que non o comprende), cun punto destructivo, con ánimo derrogador de case todo, infértil para a sociedade que lle paga ou lle concede ese status. Non aforra Gracia ningún adxetivo para se referir á súa irresponsabilidade moral e política, froito dunha insensata maneira de censura do novo. A lectura deste libro, co que se debe estar en desacordo (por obriga propia do xénero), en pouco ou gran medida, propón revisar desde cero o labor que se espera dos intelectuais do noso tempo.

A esperanza na riqueza intelectual do país, a visión positiva que lanza sobre o presente (Gracia considera que a regular presencia dos universitarios españois en todos os foros do mundo, que contrasta coa penuria doutros tempos), coas que estou plenamente de acordo, non perxudica o labor crítico, pero axuda a exercer, cara aos que veñen ou ás xeracións vindeiras das que somos en certa medida responsables (como mestres, como profesores, como escritores/as de libros que han ler), un compromiso máis útil e fructífero. Lido en clave moral, El intelectual melancólico é un alegato a favor da xenerosidade intelectual e do esforzo dilixente por comprender a extraordinaria complexidade do mundo. Desde ese punto de vista de recordatorio da función primordial do intelectual no presente, o libro merece ser lido. Case por obriga mesma.

BARES DE VIGO: CASA MILLOS

2011-11-27T17:23:00.000+01:00

Na inverosímil rúa Santander de Vigo ofrece comida a Casa Millos, un deses espazos naturais da gastronomía viguesa, descendente primixenio da furanchada característica desta zona e curmán directo do veciño Nisio. No mesmo entorno do máxico embigo do Mercado de Teis, onde sobrancea A Oca, esta casa de comidas abastece ao cliente co mellor da lonxa peixeira e marisqueira da cidade. Cheguei a xantar un día non feriado, pero había celebración de oficinistas de cartos e as mesas estaban cheas de camaróns e cigalas de prestancia superior. Deume algo de envexa e pedín para min uns bruñitos, castrapismo elegante para mentar centolos ao parecer pequenos que calquera podería ver enormes e perfectos. Pedimos para complementar esas pezas de gula extraordinaria, xurelo "a la espalda", ou sexa aberto en forma de libro, engaiolante e pluscuamperfecto, e "palometa das cíes", unha especie de salmonete mediano, exquisito en frescura e en preparación sinxela e sublime. Houbo tamén por riba da mesa unha costeleta de ternera prodixiosa, un flan discreto pero efectivo e un café moi notable, mellor ca moitos outros que teño probado en restoráns de máis prosapia. O local, dunhas dez mesas, apenas decorado, servido con enerxía por unha familia, pai (que ha ser o famoso Millos), nai e fillo, ofrece o mellor do mercado, non disfrazado, non enmascarado con rimbombantes ornamentos de escola de hostelería fina pero engañosa. Coloca diante do comensal os peixes tal e como deben tomarse, co seu punto elemental de preparación e a súa gorentosa riqueza marina en esplendor máximo. Haberá que voltar por eses lugares, xenuinos representantes da casa de comidas antiga: malia seu escaso atractivo estético, manifestamente mellorable, a comida vence, con diferencia, a modestia innegable da súa proposta. Luxo de sabores sobre manteis de cadros branquivermellos e ambiente familiar.

ELECCIÓNS (5)

2011-11-22T10:45:00.000+01:00

Por que o PPdG non sofre desgaste algún e, ao contrario, sube ata un vertixinoso 52% nas eleccións xerais? Dúas contestacións hai posibles a esta pregunta: 1. Non hai queixa. 2. Non hai Xunta. A primeira, aceptable, admisible, tamén nos graos en que un votante queira, ten difícil explicación, pero sempre hai moita xente conforme (ou conformada a base de incentivos) co que ten. A segunda é a que a min me convence máis. Os comunicólogos do país entrevistados hoxe nos xornais tiran da expresión "eleccións en clave nacional", como bos comunicólogos que raras veces escapan do lugar común, sobre todo tras os resultados (algún día haberá que falar do cientifismo desta profesión). Segundo esta especie, os/as votantes deixan por ensalmo de pensar nas cousas domésticas, nos asuntos de andar por casa e reflexionan "en clave nacional". Prescinden de analizar a política máis próxima e rebuscan na macroeconomía mundial, nas reunións de g2, g8 ou g20, ou nos debates semanais da carrera de san jerónimo, e, por un exercicio de amnesia momentáneo e, polo visto, inmaculado, esquecen todo o que miran ao seu redor. É posible, pero pouco convincente. Non será que interpretan que a competencia, a responsabilidade da Xunta en alterar o status quo, en modificar unha situación económica grave ou en crear as condicións favorables para o desenrolo do país é completamente nula? Non será que non ven, máis alá dos cartaces do Sergas, das placas dos centros educativos e dos grandes taboleiros de proxectos a carón das estradas hai cinco anos inauguradas, ningún sinal de que son governados por un ente chamado Xunta? A política de austeridade, gastar moito menos sobre un total raquítico, non precisa máis ca un xerente algo rigoroso, un servizo de control económico entre eficiente e prusiano, pero non precisa de políticos, nin de institucións rumbosas e algo solemnes con denominación de orixe patrio. Para iso, un carimbo de visto bó e lápices para riscar gastos imposibles son suficientes.

Esta nova situación ofrece de forma paradóxica o paraíso para quen governa: a falta absoluta de competencias na marcha da economía (porque non ten nada que facer ao respecto: a ausencia de soberanía económica, de capacidade resolutiva ao respecto é evidente) e a declarada preocupación porque as contas saian ao milímetro declinan calquera responsabilidade no goverante. As causas do desastre nunca poden ser da Xunta porque entre outras cousas a Xunta non pode facer nada de nada nese terreo: tan só (niso consiste a propaganda) paliar danos, con medidas de regulación estricta (sexa isto ou non certo) dos gastos, sexan estes dispendios ou planos perentorios.

Non semella, á vista dos resultados, nada errónea coma estratexia electoral, pero a curto prazo indica que a necesidade dunha Xunta de Galicia desaparece e, con lamento, convida, a medio prazo, á disolución do entramado de competencias (non usadas) que vai quedando obsoleto e inoperativo. Os votantes, deste xeito, non poden castigar o que non existe, pero axiña aprezarán que ese non governo será completamente prescindible e pedirán que se dilúa entre os mecanismos da administración central, tal e coma moita xente insinúa polo bajini nos medios de comunicación non sempre afíns. Iso si, sempre sen perder a autonomía para distribuir as esmolas baixo a inevitable e tradicional petición de "que hai do meu?". Ese mantra.

ELECCIÓNS (4)

2011-11-21T22:45:00.000+01:00

Escribir en galego en blogs e en redes sociais trae como consecuencia o coñecemento diario de cuitas e peripecias do nacionalismo galego. Esa ecuación entre lingua e movemento nacionalista, involuntaria e voluntaria en proporcións que non logro cifrar, permíteme coñecer de moi perto a actualidade axitada do BNG. Asistín e asisto (xa menos) a infinitos debates, case todos plenamente estériles, sobre normativas ortográficas, sobre a importancia de Portugal e Brasil no desenrolo de Galicia como nación independiente, sobre a pertinencia do esquerdismo de todo signo no futuro do BNG, sobre a idoneidade das persoas (mesmo con intimidades políticas lindantes coa difamación) que lideran estes grupos, sobre tantas outras pequenas cousas, que só os afíns e os educados e formados neses colectivos poden coñecer.

Digo todo esto, porque de todos os partidos que concurren ás eleccións, de poucos podo saber tanto como do BNG, sobre todo por pasiva, pero ás veces por activa curiosidade case sentimental de amizades moi queridas, militantes de antigo neste partido ou coalición. Cando me atopo con eles, o seu nivel de desencanto, de frustración pola deriva dos seus dirixentes, incapaces de suscitar o máis mínimo entusiasmo no seu labor, é altísimo. Son eles os que amosan o seu ánimo derrotado fronte ás persoas que organizan e levan o BNG. Non teño siquera que motivarlles explicacións ou razoamentos: eles sós zoupan con intensidade a súa propia militancia, nun exercicio algo masoquista, só entendible por unha especie de fidelidade non só coa causa senon consigo mesmos, coa súa propia biografía, que non pode quedar desmentida ou espida polo paso do tempo. Son votantes inevitables do BNG, malia estar perpetuamente opostos ao mecanismo de funcionamento do propio partido.

Non sei se o BNG coñece esta circunstancia, pero semella sabela, semella actuar como se soubese que os seus devotos seguirán pola vida eterna sustentando a quen se presente. O que sucede dun tempo a esta parte e o que sucedeu onte é que eses melancólicos e leais votantes vanse cansando de tanta impotente nugalla, de tanta compracencia coa derrota, de tanto lánguido aborrecemento. O BNG, que antes semellaba escindido -cun partido hexemónico de corte marxista leninista coas históricas siglas da UPG que o lidera e unha numerosa membresía de militantes, reunidos por unha declarada pero pouco artellada defensa de país ou de construcción dunha nación galega- agora xa non é máis ca, en palabras de Jacques Brel, unha sombra dunha sombra. O 10 por cento que representa nesta Galicia que os rexeita ano tras ano é puramente testimonial, nin siquera acada a mínima categoría de lobby ou de masa crítica necesaria para encetar calquera outra iniciativa política. Poden acontentarse cos dous deputados, Jorquera e Fernández (por outra parte, excelentes no seu labor parlamentaria), pero o camiño que se intúe, cun candidato claramente amortizado, ameaza ruína total.

ELECCIÓNS (3)

2011-11-21T17:15:00.000+01:00

Os sociólogos de cámara socialista están remisos desta vez a botar a culpa de todo ás esquerdas infantís e inmaduras situadas fóra do PSOE. Antes de que a súa lingua bote a pacer (con datos ad hoc, iso si) e despois de atopar na parvura do pobo alemán o chivo expiatorio, convén sinalar a notoria invisibilidade do PSdG nestas derradeiras eleccións. Descontado o mítin de Rubalcaba en Vigo, o resto, conformado con entrevistas anodinas e perfectamente prescindibles á anterior portavoz do senado ou ao mesmísimo Vázquez, de cansino discurso, convidaba á derrota. Non tanto polo seu reiterativo e plúmbeo pensamento, senon polo insubstancial da súa presencia. Os cadros altos do PSOE son os mesmos de hai anos, intercambiables, mesmo con incorporacións de auténticos exiliados doutros tempos, productos políticos obsoletos, que coa derrota implacable, poden mesmo voltar polas rúas deste país para seren nidiamente transparentes. Os cadros intermedios aletárganse en comisionados varios, moitos deles inanes por natureza, á espera de que pase o tempo o máis paseniñamente posible ou á espreita inútil a que veña mellor dado. Mentres tanto, a articulación coa sociedade sofre de forma irreversible. Xa non digo que os dirixentes do PSdG respondan ás necesidades do país, senón que eles mesmos, na posible versión ilustrada de quen prescinde da sociedade pero mantén un nivel alto de compromiso, abandonan toda iniciativa reformadora. O PSdG debe proceder a unha renovación completa, desde o primeiro ao último; dar entrada a novas persoas, capaces, que podan ofrecer, desde unha perspectiva progresista, unha maior imbricación coa masa de votantes que están desexando unha política tanxible ou recoñecible como tal. Os e as que agora están non serven máis que para prolongar, ata as vindeiras eleccións autónomicas, o progresivo e patente rolar polo precipicio.

ELECCIÓNS (2)

2011-11-21T11:27:00.000+01:00

A subida de EU, cun proxecto de esquerda, moderadamente federalista (que está na súa esencia), é, para min, unha boa noticia. O representante pola provincia de Pontevedra, Rubén Pérez, reúne notables condicións e, a pouco que afinen certos discursos, algo sometidos á disciplina e ao aparato do PCE (que obrigan a ou fan agromar partidos pouco consistentes e algo narcisistas, tipo EQUO), poden conseguer para as vindeiras eleccións uns resultados moi interesantes. Sen dúbida, boa parte do movemento 15M (o máis artellado e consciente) está detrás deste avance, así como o templado e tranquilo discurso inconformista de Llamazares. Non teño claro eu que Cayo Lara represente o voto da formación: nese caso, Anguita vai ter razón cando convida á propia IU a integrar ao resto da esquerda de inmediato, agardo que co propósito posible (e plausible) de diluir canto antes a marca comunista (e o centralismo democrático e algo sectario) do seu horizonte.

ELECCIÓNS (I)

2011-11-21T10:48:00.000+01:00

A derrota sen paliativos do PSOE é o resultado natural dun proceso de desencanto político producido, a porcentaxes que eu non me atrevo a calibrar, por unha crise económica brutal e unha xestión demostrada e visiblemente ineficaz. Máis de catro millóns de votantes que deciden non dar a confianza a un governo socialista non admiten outra explicación. O PP recolle, como en calquera democracia de corte liberal (que é a que establece a constitución), ese rexeitamento. Non con aumento de votos, pero si cun chan eleitoral firme e resolutivo. En termos prácticos, os votantes consideran que o PSOE non pode arranxar isto e ofrecen a alternativa ao outro gran partido de poder. Non hai máis. Sobran, polo tanto, salvo que entendamos a política como unha loita a longo prazo para a revolución ou para o cambio radical polas vías que un queira, as mensaxes apocalípticas. Para os que levamos vivindo en Galicia desde a chegada da representatividade democrática, é o máis natural. Agás periodos excepcionais (de ademais convulsos movementos), eu sempre fun governado polo partido popular. Claro que ser governado xa me parece demasiada expresión para a nadería en que se está a converter o exercicio político en Galicia, pero en fin non é o momento de valorar a impertinencia galopante dun ente chamado Xunta de Galicia nestes momentos da historia.

O PP é un partido democrático (con pulsións internas de todo tipo, desde fascistas declarados ata liberais de antigo cuño, con conservadores democratacristiáns na meirande parte ou neoliberais de libro, mesmo con socialdemócratas cansos ou expulsados do ventre pesoeiro) que gaña unhas eleccións. Nada máis lonxe das miñas ideas, pero entendo que se na meirande parte do país concita o apoio de máis da metade dos votos é porque a confianza que lle outorgan os cidadáns é indiscutible. Os lamentos ante tamaño poder poden aliviar as cargas deste luns, pero impedirán ver cal é a maneira máis intelixente de vencelos nas vindeiras (que serán moi vindeiras) eleccións. O resto é un planctus estéril.

JONATHAN FRANZEN, O RETRATO DUNHA FAMILIA AMERICANA

2011-11-20T21:41:00.000+01:00

Non lera antes nada de Jonathan Franzen. Sabía que era narrador moi estimado nos EE.UU. pero nunca as súas novelas, vistas nos andais de novidades, animaban. Desta vez, a lectura da sinopse e das primeiras páxinas do seu novo libro, Libertad, nunha librería fixo que decidira mercalo, non sen demasiadas dúbidas por mor da extensión disuasiva do volume. Teño que dicir que nin siquera co libro nas mans tiña a seguridade de que me podía convencer. Pero bastou a lectura das corenta páxinas do primeiro capítulo, planteado como preámbulo e presentación dos personaxes, para que lograra enzoufarme na historia dos Berglund (Walter e a súa muller Patty, cos seus fillos Conney e Joey), que, tras varios años de vida no barrio de Ramsey Hill en Saint Paul (Minnesotta), deciden trasladarse a Washington por un conflicto que non penso desvelar. Unha segunda parte, titulada "Se cometieron errores" e presentada baixo a fórmula dunha falsa autobiografía de Patty Berglund contada por ela mesma, revela o pasado da parella desde os seus anos universitarios, coa presencia dun terceiro personaxe, Richard, que conforma un triángulo de amistades e paixóns. Un salto no tempo, desde os finais dos oitenta ata o 2004, permite enredar suficientemente a historia con ramificacións case infinitas en forma de historias amorosas cos fillos coma protagonistas.

Resulta imposible definir a trama cun mínimo de información, dada a densidade dos feitos narrados. Pero aparte desa exhaustiva descripción de situacións, de esceas, con transcripción minuciosa de diálogos demorados, o interesante da novela excepcional de Franzen procede da capacidade de análise dos sentimentos ou do pensamento complexo e dubitativo (ás veces patolóxico) dos protagonistas. Nada semella intrascendente. Calquera pequena historia (un viaxe en coche, un día solitario nunha choupana, un excitante e morboso encontro sexual) aparece comentada, examinada nas súas máis íntimas consecuencias.

Convén ubicar a vida destes protagonistas na clase media americana, de ideoloxía demócrata e activismo ecoloxista. Desa forma, a relación doméstica da parella tenta ser un reflexo cotián da intrahistoria americana de finais do século pasado e comezos deste. Se cadra, esa é a parte, para min, menos interesante, probablemente porque os problemas persoais entre os personaxes constitúen un exercicio extraordinario de introspección, en particular sobre o fundamento familiar, pero tamén sobre o sexo (elemento fundamental no libro), o paso implacable do tempo, todo ello vencellado ao concepto que dá título ao libro e que recorre por completo o libro: a liberdade do individuo.

A novela de Franzen, de máis de sescentas páxinas, devórase nuns días. É imposible abandoala. Entre outras cousas, porque é difícil atopar un autor que profundice dese xeito nos sentimentos dos personaxes, agónicos ata para o nimio, insatisfeitos de forma permanente coa súa propia vida. Estes protagonistas de Franzen, Walter, Patty e Richard, han pasar case seguro á historia dos grandes personaxes das grandes novelas río que chamabamos decimonónicas, aínda vixente no 2011 con marchamo xa de obra mestra da narrativa estadounidense.

Pouco me preocupan a min estes ránkings. Eu desfrutei coma poucas veces (desde Periferia nada parecido) con esta Libertad marabillosa que eu vivísimamente recomendo.

EXILIADO

2011-11-19T17:14:00.000+01:00

Estaba eu sentado nun extremo da mesa, agardando nervioso o meu turno. Do outro lado unha voz de muller pronunciaba uns versos. Por un instante, que xulguei eterno, as palabras de Petrarca perderon todo significado e cobraron sentido coma suave e doce música chegada do meu golfo de Napoli.

La testa òr fino, et calda neve il volto,
hebeno i cigli, et gli occhi eran due stelle,
onde Amor l’arco non tendeva in fallo;
perle et rose vermiglie, ove l’accolto
dolor formava ardenti voci et belle;
fiamma i sospir’, le lagrime cristallo.

O LESTE

2011-11-15T22:14:00.000+01:00

Houbo un tempo, que dura unha vida, no que soñaba que durmía nunha casa de Venecia, nun cuarto que comunicaba, en días de canícula e manso orballo, cun patio de recreo. No cuarto, estampas de máscaras e bufóns en San Polo. No limiar, baixo a neve do gelsomino, unha muller que abraza o meu corpo. Na illa que esquecen pisar os amantes, a luz quebrada da lúa. Na ponte que conduce ao ghetto, no bico que anuncia a tempesta, unha lembranza íntima de dunas.

O SUR

2011-11-14T12:15:00.000+01:00

Houbo un tempo, que durou unha vida, no que soñaba que durmía nun hotel de Sorrento, nun cuarto que comunicaba, nos días azuis da primavera, coa plenitude do océano. No cuarto, unha tinta sepia de fanais sobre baías e fondo de volcán. No comedor, iluminado polo fulgor da auga, unha muller entrega seus labios. No cumio que ascende por riba do soño, unha brisa, un velame. No farallón que colma a vista, o resplandor ilumina o tempo.

O OESTE

2011-11-13T18:10:00.001+01:00

Houbo un tempo, que durou unha vida, no que soñaba que durmía nun hotel de Nazaré, nun cuarto que comunicaba, nas tardes ardentes de finais da primavera, co horizonte do océano. No cuarto, láminas de barcas deitadas na area e fotografías en branco e negro dun funicular. No comedor cálido, luminoso, unha muller achega súas mans. Na praia que devolve os recordos, a lúa, a sombra dun cabo. Na praza que agocha o soño, na liña extensa de brancas ondas, o solpor que incendia as noites.

O NORTE

2011-11-10T22:28:00.000+01:00

Houbo un tempo, que durou unha vida, no que soñaba que durmía nun hotel de Rinlo, nun cuarto que comunicaba, nas mañáns limpas de finais de verán, co horizonte do océano. No cuarto, fotos dunha actriz fermosa e lembranzas de lembranzas de películas. No comedor transparente, diáfano, onde pasaba todas as mañáns dese tempo, unha muller concedíame seus ollos verdes. Na praia que intuía desde a profundidade do soño, unha escuma, unha maré salvaxe. Na ponte que cruza o río, no golfo de liques e algas, o norte morno que quece os días.

FINITO ALLA FINE

2011-11-08T19:49:00.000+01:00

Disque Berlusconi, logo de ver que ten oito traditori entre as súas ringleiras e a pesar de conseguir a confianza sobre os orzamentos, vai camiño do Colle, camiño do Quirinale, un dos sete famosos outeiros da cidade de Roma, sede da Presidencia da República italiana, agardemos que para presentar a súa demisión. Seica non vai ser trámite feliz para este presidente autoritario, incómodo con certas esencias democráticas. Agora penso eu nas rúas que podería atravesar Berlusconi se decidise ir andando desde Montecitorio ou desde o Palazzo Chigi. Andaría ao longo da Via del Corso durante uns metros entre as xentes que durante este tempo votaron por el, viraría á esquerda para adentrarse polas rúas barrocas, de impronta xesuita, de Roma, para acadar o comezo da costa empinada da Dataria camiño do Colle. Mentres escribo esto, se cadra xa non é presidente do Consiglio e, se cadra, coma un emperador romano traizoado mirará aos tellados de Roma desde o obelisco do Quirinale tras deixar nas mans de Napolitano a súa carta de despedida.

Seguro que non aprezará saber que, tal vez, nese recorrido de derrota, camiñou pola Via dell'Umiltà e que, nun paso angosto e algo escuro, cruzou pola Via delle Vergini, sempre sobre o chan volcánico da cidade eterna.

OS XOVES, LENTELLAS E TORTILLA

2011-11-07T15:34:00.001+01:00

Ricardo corta o pelo na de Quintín. Un escaparate alto cunha xanela ampla permite ver o traballo. Ricardo saúda. Camiño con Fructuoso por unha rúa que mudará o nome. Leva, mangallón, un xersei a liñas amarelas e negras, coma unha abella enorme. Vamos aos futbolíns de abaixo da casa. Hai cartos para unha partida e, se cadra, para as que podamos gañar. Soa no tocadiscos, viradiscos ou jukebox os redbone e a súa raíña bruxa de nova orleans. Ao fondo están os billares (de tres bolas) e nas paredes fotos de orquestas e grupos musicais para verbenas. É hora de ir para casa. Cheira ao carbón gardado nos sotos por todas as escaleiras; un pequeno pó queda pegado ás veces no pasamáns. Na casa, cun pasillo en forma de l, está a tía avoa, o meu irmán, miña nai. Meu pai come no traballo, nas minas de ferro ao lado do pantano: lévanlle a comida quente en potas pequenas nunha cesta de vimbios os conductores do autobús do turno da tarde. Comemos na cociña, coa radio encesa para escoitar o parte. Na fiestra temos un pequeno canario que o meu irmán cuida. Tamén cuida, ás veces, rás e grilos, que ceiba na bañeira dun baño que dá a un patio escuro. Matilde está sempre atenta, entregada. É verán e pola tarde hai partido de fútbol, nas lameiras de debaixo da montaña negra. Estou seguro de que ese día é xoves e hai lentellas na casa. Con tortilla de segundo.

MEMORIA DE PONFERRADA

2011-11-05T13:26:00.000+01:00

Quéixase ms das inclinacións crecentes polas redes sociais, supoño que, sobre todo, do predominio de lugares como facebook para a expresión persoal, sexa ou non atendida. Non pretendo litigar sobre iso, pero si facer ver a grandeza de certas iniciativas que só en facebook acadan a categoría de imprescindibles. Tal é o caso, para min, de varias páxinas de grupos que inclúen fotos antigas de Ponferrada e do Bierzo ou de ponferradinos/as. Impresiona a memoria dalgunha xente: o denso fluir de recordos que conducen a outros recordos hai anos esquecidos. Tamén resulta interesante, nesas fotografías de persoas, reconstruir un tempo, unhas sensacións. Non vou ocultar que pretendo verme, aínda que sexa de esguello ou agochado entre a masa, atrapado de xeito fortuito polo fotógrafo daquel tempo. Ou mirar aos meus pais entre as parellas do baile do Avenida ou do Alaska. Ou crer ver entre os columpios do Plantío unha sombra do meu irmán. Miro durante horas esas fotos que non me pertencen pero que son tamén algo miñas. Non coñezo a case ninguén, porque non vivín alí o suficiente como para establecer as árbores xenealóxicas, nin facer as correspondencias familiares oportunas. Tampouco me gusta. Nin siquera o fixen cando mudei de lugares. Sempre gustei das persoas, así exentas, desprovistas de calquera vínculo. Se cadra por iso asombra o relato que algunha das persoas que entran nesas páxinas fan da vida en aquel lugar que hoxe é simplemente o meu lugar de nacemento.

Non son moi dado á nostalxia, sobre todo mirando esas fotos. Nunca pensei en Ponferrada como un lugar de felicidade, aínda que alí fun moi feliz, do mesmo xeito que outros o son noutros lugares. Nunca puxen Ponferrada por riba de nada porque nunca entendín nada diso. Agora ben, repasar esas fotos supón comprobar en que país chegamos a vivir, en que lugar escuro, empobrecido, que foi alcumado a cidade do dólar, cando non a cidade amante do pemento picante. As fotos amosan o que foi este país hai apenas corenta, trinta anos. De onde vimos. A pesar de todo.

HORIZONTE

2011-11-04T14:42:00.000+01:00

Un rapaz novísimo, amigo da casa por vía filial, ensina o camiño. Fiz fai esta foto porque lle molan as gafas. Quere ignorar que o importante está nesa ollada agochada que contempla horizontal o ceo de Antibes. "Finito" titula Fiz a foto. Porque a rematou, porque deu con ela, porque así se chama o individuo deitado, porque estudia matemáticas e entende que é o final desexado para unha serie.

Non o sei nin me importa. Non me vexo eu así, pero certa envexa mínima agora inspira este post, que adico a todos/as os que, bágoas mediante, animan este blog sen eu os/as coñecer.* Bicazos para todos/as. Con lingua, por suposto.

* Insua: como che vai?; Agrimensor: vino no peirao o martes pola mañán. Ía vostede ledísimo de achegarse ao mar).

DON DE LINGUAS

2011-11-03T17:30:00.001+01:00

Non pensaba eu poñer hoxe ningún post neste arumedospiñeiros algo repetitivo e case decadente, a piques da despedida. Pero unha ollada a unha revista de frívola fascinación serviume para encher de novo este baleiro, esta fiestra branca onde escribo les míes caxigalines. A foto do rei e da dama -uns minutos antes dun concerto en xuño de 1956, imaxino baixo a calor abafante de Richmond (Valentina's last home) Virginia- é máis ca suficiente para erguer esta tarde de chuvias torrenciais e ceos grises coma panzas de burros.

Eiquí vai este deleite, este marabilloso don de linguas.

O MEU PICCOLO PARADISO

2011-11-02T21:02:00.000+01:00

Vai afianzándose o outono e con el a maldita chuvia, a escuridade e o frío teimudo. Terei que lembrar cada minuto a calor abafante de Bologna, o suor exquisito en san Barnaba camiño do traghetto, a asfixia a carón do Po sen sombra nin amparo, a brisa cálida en bicicleta pola vía Ercole I, o arrecendo a noite calurosa e fume de verbena nos baluardos de Ferrara. Terei que abrigar estes brazos que queimou o sol de Italia cos recordos e lembranzas daquela terra.

Entendo que estou aquí de tránsito ata que regrese de novo a aquel meu piccolo paradiso.

BARES DE VIGO: PALADARES

2011-10-26T23:05:00.000+02:00

Paladares é un recoleto espazo no medio de Rosalía de Castro, unha rúa relativamente recente que está pedindo a berros unha transformación interesante. Cunha xanela ampla, decoradas as paredes de branco e moi luminosa, ofrece unha variedade ben notable de viños e mesmo de delicatessen algo estrañas (teñen casadielles en caixa, que nunca antes mirara). Ten terraza con sillas de poleiro baixo toldo negro que en días invernais de sol quece os corpos. Teñen un servizo extremadamente amable e co viño ou coa cervexa dan unhas tapas ben elaboradas, con indiscutible e declarado sabor canario tropical: hoxe houbo guacamole e mojopicón (outras veces preparan salmorejos e afumados) mentres fóra caía suavemente xa a chuvia tras este día tormentoso de gatos e cans. Moi recomendable para tardes coma esta nas que tanto presta desafiar o mal tempo.

Ilustración: Vigo, ás sete da tarde do día de hoxe, 26 de outubro.

A BRAVISSIMA SQUADRA ITALIANA

2011-10-25T12:31:00.000+02:00

Probable alineación para novembro: Fucilla; Bellini, Mancini, Malfatti, Caravaggi; Martinengo, Pinna, Profeti; Nider, Garzelli, Cappelli. Alleneatore: Oreste Macrì. Bravissima squadra, con porteiro oriundo. A ver que fago con eles.

QUEVEDO A BOTE PRONTO

2011-10-24T22:33:00.000+02:00

Mándanme dun lugar da Mancha -do que si quero acordarme porque estiven alí e teño mellor memoria có tipo ese que disque escribe o Quixote-, chamado Torre de Juan Abad, que lles mande dez liñas sobre Quevedo. Eu, de natural preguiceiro, pido ao meu colega de cuarto que escriba algo no meu nome. E vai o tipo, nun plisplás, e escribe esto. Para min que o tiña pensado. Pero ao mellor non. Nunca se poderá saber.

Quevedo sale de mañana a las calles de Nápoles. Prefiereacercarse a los escollos y ver el mar de cerca. Asistir a los movimientos delas embarcaciones en el puerto. Contemplar a lo lejos el Vesubio y las montañas alejadas de Sorrento, la isla de Capri y el brillo gris de la lámina del mar enpleno diciembre con el sol que se abre entre las nubes. Tendrá tiempo más tardepara volver a palacio. Ahora admira el golfo limpio, las estelas blancas de laespuma. Celebra el fresco del día y piensa en un hombre que ha de nacer mástarde y que va a sentir la misma luz de las ondas y el mismo profundo silencio delhorizonte. Ignora que habrá de leer sus versos y recrear de nuevo víbora en rosicler, áspid enlirio.

MAÑÁN DE SÁBADO CON A.

2011-10-24T20:54:00.000+02:00

Un dos lugares máis interesantes para pasar unha mañán do sábado, se non fose polo estrés que me producen as colas, é o supermercado. En realidade, a nova versión da feira semanal das vilas. A iso das doce da mañán, se cadra sobre a unha, reúnese alí o barrio enteiro, na procura de matocadas varias. E claro está, o raro é non pararse a parolar un cacho co que se tercie. O último día ata perdín a posibilidade de que me levaran o pedido pola mañán. Pero dina por moi ben perdida, porque estiven a falar, coas caixas dos ovos como esceario, con A., entrañable fabulador das letras galegas, home de verba acougante e agarimosa, sobre afoutezas, achicorias e bidueiros de codesido. Unha mañán de compras prosaicas convertida nunha entretida conversa cunha persoa admirable.

Ilustración: limóns en Capri.

MIGUEL E ELISA (POR ORDE DE APARICIÓN)

2011-10-23T14:28:00.000+02:00

Eduardini, Edu, Eduardo, Epi, Aduardo, o noso querido amigo, vén de poñer no seu blog os retratos (máis ca puramente pictóricos) da súa filla Elisa e do seu fillo Miguel, sobre cores de case prácida xeometría. Deixo o de case para falarmos diso nos solpores de san Sadurniño ou de Corvillón. Fermosa celebración da vida, amigo Eduardo.

Tomei a liberdade de xuntalos e de poñerlles cor xibia ás súas estampas. Por facelos algo meus.

A VOZ DE LEONARD COHEN PARA UN DÍA DE FURIA E ADEUS SERODIO ÁS ARMAS

2011-10-20T20:05:00.000+02:00

Oportuno semella lembrar, neste día de mortes e adeus ás armas, as bagoas de Leonard Cohen onte en Xixón. Oportuno porque foi en Xixón se cadra cando escoitei por primeira vez Suzanne de Cohen. Non era aquel tempo de escoitar a Cohen. A súa voz que apenas modulaba a música, o seu monótono murmurio de versos sobre unha guitarra apenas rasgada loitaban contra o ritmo alegre das músicas de principios dos setenta nas radios e nas voces daquel país algo turbio e escuro. Era case un sacrilexio namorarse daquelas ledaíñas de desexo e chuvia nun imaxinario paseo por Greenwich Village camiño do Chelsea Hotel. Era insólito xirar tantas veces como facía falta o disco de New Skin for the Old Ceremony e camiñar pola rúa salmodiando en voz baixa bird on the wire. Foi moito máis famoso máis tarde cando incorporou voces de gospel para Lover, lover, lover ou cando outorgou cadencia de vals ao de Lorca para tomar Manhattan e despois Berlín. Admirei sempre o seu porte elegante, de bohemio melancólico entre versos tirados de salmos e himnos paganos. Pero se teño que quedarme con algo de Cohen, nesta tarde algo axitada, quedaría cos acordes que abren Suzanne, eses sinxelos arpexios que eu imaxino en mi maior e que permiten recoñecer que comeza unha das cancións más fermosas que ninguén puido escribir. I remember you well at the Chelsea Hotel, con blue raincoat or not.

PETRARCA SOBRE OUTUBRO

2011-10-19T18:26:00.000+02:00

Non quero que a miña diatriba de hai días contra certa clase de literatura dea a entender que a miña devoción pola poesía (ou como se queira chamar a ese arquixénero) poda sufrir algún dano irreparable. Non tal. Tomo ao chou, tras perseguir unha metáfora, este final de soneto

Et qual cervo ferito di saetta,

col ferro avelenatodentr’al fianco, 

fugge, et piú duolsiquanto piú s’affretta,  

tal io, con quellostral dal lato manco, 

che mi consuma, etparte mi diletta, 

di duol mi struggo, et di fuggir mi stanco.

e recobro esa miña devoción intacta. Excelencia petrarquesca para inaugurar feliz o outono debido.

ARDE ROMA

2011-10-17T20:19:00.000+02:00

Hai tempo que non escribo nada sobre Italia. Sobre a política italiana. Escribín moito cando a situación comezaba a amosar os seus perfiles desacougantes. Agora, con tristeza, a realidade do país é ben coñecida por case todo o mundo. Non fai falta apuntar nada: á vista está. Pero non me resisto a comentar a xornada de protesta do sábado en piazza san giovanni, as mostras de violenza e de guerrilla urbana por toda a bella cidade de Roma (a cidade máis fermosa do mundo), tantas veces lugar de sangue e batallas.

Deixemos a un lado a vella tradición italiana dos movementos anarcos e movementos filocomunistas. Deixemos a vella xínea de alborotadores procedentes do fascismo e de grupúsculos mussolinianos. Deixemos tamén atrás a fasquía temible do sector dos carabinieri, creo eu, aínda non formados no respecto constitucional das policías democráticas. Deixemos tamén de lado a ineficacia rotunda do país cos servizos públicos, incluidos forzas de orde, máis preocupados en exhibir hirsutos as súas camisas cupinas que en regular a vida diaria. Deixemos tamén de lado a calor outonal que tamén cubre o país cisalpino. E miremos tan só ese país temeroso, desconfiado dos seus propios concidadáns, preso de gobernantes corruptos e de políticos que emporcan calquera parlamentarismo, calquera representación soberana. Miremos a ese país dividido de forma radical en dous: un norte rico (que incluso podemos prolongar ata Toscana, con dor dos padanos), cun índice de paro cativo e coa acumulación da industria máis floreciente, e un sur ancorado en niveis de desastre completo. Miremos ese país de lugares marabillosos, onde un servidor quedaría a vivir para sempre, que quedan baleiros á tarde por medo á delincuencia (probablemente certa) que as canles dominadas por Berlusconi magnifican a cada paso. Miremos entre liñas, como fago eu mentres desfruto daqueles lugares, o descontento xa irascible, a rabia atrapada nas conversas con calquera que atopas: desencanto brutal, desánimo de país, afundimento completo das súas esperanzas. Iso atopas nas súas palabras, mentres dedican ese sorriso inconfundible do que se cadra coñece a propia historia do seu país.

Que queimen o mundo, que o horizonte dos piñeiros de Roma apareza entre columnas de fume non pode estrañar a ninguén. Os indignati repudian tales feitos; rexeitan, diante das portadas dos xornais berlusconianos, que os chama criminais e asasiños de esquerda, esa violencia abraiante. Mesmo lanzan sospeitas, coma sempre en Italia desde os anos de chumbo, entre críticas á pasividade policial. Pero, para min, que vexo ese mundo desde moi fóra, que arda Roma, con estes vimbios, non me resulta nada raro. Non é, non fai falta dicilo, xustificable, pero vai de seu.

RECOMPENSA FELIZ

2011-10-15T12:00:00.000+02:00

Cando nada xa se agarda, neste tempo de desilusión e abandono, aparece algunha noticia que asemella algo que cremos (e é inmensa) felicidade. Dicía eu tamén hai tempo que me sentía como o factor dun apeadeiro dunha vía que esmorece e moitas veces, cando vexo os pasillos, o vestíbulo do pavillón onde dou clases completamente baleiros, coas luces encesas sobre un espazo desolado, apenas mitigado pola vexetación case tropical dos patios interiores, a sensación agrándase.

Por iso, non podo disimular o meu contento cando as persoas que están (directa ou indirectamente) ao teu cargo, por responsabilidade académica, obteñen a súa recompensa. A Mónica, a Sole e a David, a miña noraboa e, sobre todo, as miñas gracias por deixarme albiscar algunha luz (e ben intensa) nesta escuridade, nesta nada.

SER JOHN MCENROE

2011-10-14T11:44:00.000+02:00

Lin onte de principio a fin, nunha hora e media fascinante, o libro de Tim Adams, Essere John McEnroe, sobre a vida do xenial tenista. O libro, que eu saiba non traducido nin en español nin en galego (sería un éxito de vendas: seguro), é unha auténtica marabilla. Sobre a base das dúas finais xogadas por McEnroe con Borg (en realidade, o título debería levar alomenos unha referencia ao sueco polas veces que sae), Adams traza un retrato do personaxe pouco compracente, pero ateigado de suxerencias morais e emocionais moi interesantes, sempre levado por unha indisimulada admiración polo americano. Bó coñecedor do mundo do tenis (foi entrevistador de case todos os grandes xogadores) describe non só ao gran Mac desde os seus comezos senón o propio exercicio deste xogo, cunha subtileza e unha devoción moi intensas. Lembra, por exemplo, que o tenis (nunha observación plena de ironía e gracia) é o único deporte no que coñecemos aos pais dos xogadores (con todas as miserias psico e patolóxicas ao respecto). Lembra tamén que aquelas finais foran as últimas xogadas con raquetas de madeira, nun capítulo pleno de fértil nostalxia. Lembra que Mandela pediu unha radio na súa celda para saber do partido do século. Lembra unha entrevista cun Safin de vinteún anos, completamente aborrecido do tenis, preparado para xogar un partido que non lle interesaba nada, salvo polos cartos. Lembra a deriva de xogadores, que agora mesmo abominan do tenis (Edberg, perdido polas tundras suecas; Lendl, xogando ao golf; con problemas de depresión moitos deles). Lembra os comezos monstruosos de Agassi, os das Williams, a tolemia (lúcida) de Boris Becker. E polo medio ergue Adams a figura de McEnroe, desordeado, caprichoso, irritable, sorprendente, entregado a este deporte por pura paixón ao xogo. Hai páxinas inesquecibles, pero se teño que quedarme con algunha, seguro que é aquela na que o marabilloso Mac recoñece que xogar con Borg, por seren tan diversos, tan opostos, era o que lle daba a vida. Borg era o seu ídolo (nun US Open era recollepelotas nun dos seus partidos): xogar con el era o que lle facía ser un xogador xenial. Precisábao. Procurábao. Estimulaba ata o límite o seu xogo. Esixíao. Nesa mesma liña, admite McEnroe, nunha lección moral que conmove, que nunca xogara mellor que en 1984 (con Borg xa retirado e con case todos os partidos gañados ese ano), pero nunca disfrutara tanto como cando perdeu en 1980 Wimbledon ante o grandísimo sueco.

POESÍA MORTA

2011-10-13T14:18:00.000+02:00

Hai tempo escribín un pequeno post onde declaraba o declinar do meu amor pola literatura. Ou polo menos dunha certa literatura que eu cifraba en xéneros e modalidades moi definidas. Creo que vai en aumento. Tomo os libros de poemas eses, que, de tan gastados, apenas resisten o paso das páxinas, e advirto que aquela antiga devoción mingua, que eses versos, que mesmo foron quen de presidir, como dedicatorias, outros libros, xa non me convencen. Nin me gustan. Non chegan a incomodar, pero por veces sinto xa un lixeiro desleixo.

Non é saúdable este desapego do que onte foi a miña fontela de iluminación e acougo. Terei que facerme ver (serán os anos?) ou terei que urdilos pola miña conta.

Nota: Juan de Arguijo sempre está a salvo.

FRACASO POLÍTICO OU DA POLÍTICA NA DAS CAIXAS

2011-10-10T22:46:00.000+02:00

Non comparto a desilusión pola deriva (ou derrota, que tamén vale) dos poderes financeiros con razón social en Galicia. Non participo desa simpatía coa banca polo mero feito de ser depositaria dos aforros de boa parte de concidadáns. Os investimentos, os beneficios que poden deixar van de seu (faltaría máis) e non son diferentes doutros que, non radicando nesta parte do mundo, tamén invisten e crean riqueza neste país. Pero pode ser que teña eu demasiado magnificado o mundo globalizador capitalista, que non entende máis ca de negocios e de gañar cartos. Non é ningunha crítica: é unha constatación obvia, por moito que nos empeñemos en crer que os valores da nación, do país poden funcionar cando se trata de establecer relacións económicas de calquera tipo. Cos vimbios legais que temos diante hai que comprender o funcionamento do capitalismo (o de salvaxe sempre me fixo gracia) nos seus propios termos. O outro camiña cara ao autoengano: o que pode tranquilizar, pero en nada impide que as entidades financeiras podan afundirse por non seren eficaces ou podan deixarse comprar coa idea, nada estúpida por outra parte, de quitar tallada notable pola venda. Un inversor de bolsa raras veces se conduce por motivos que non sexan aumentar día a día o valor da acción investida.

O Presidente da Xunta quixo facernos crer, supoño que en contra da súa propia ideoloxía, que a fusión caixeira rezumaba galeguidade. Non só iso, senon que el mesmo era o garante de tal determinación portentosa, supoño que coa certeza de que iso era sinxelamente imposible. Apostou, alomenos desde o punto de vista mediático, por parecer o adaíl da nova epifanía financeira. Non se poden esquecer nin mesas conxuntas con outros líderes políticos (seica da oposición), nin debates parlamentarios para mudar as leis, nin rozaduras virís de mans sobre mans en singular foto de prohomes fachendosos de seren heroes da batalla económica do país. Tampouco as pomposas declaracións, ata o último minuto, sobre a esencia da galaicidade na empresa fusionada. Puxo a súa carne no asador porque cheiraba que o esforzo de aparecer triunfante con aqueles cabaleiros de impecables traxectorias e fúlxidas biografías conviña á coloración épica do seu retrato. Non convén dubidalo ningún instante, xa que a marabunta de fotógrafos que adoita acompañar ao líder terá constancia gráfica de todos os seus desvelos. Desde a lóxica interna deste proceso (non desde o meu punto de vista, que pouco importa), o fracaso, tras o arduo (e algo trampulleiro) esforzo, é máis ca evidente. Pero o fracaso palmario non se detén aí: magnifícase cando pon en evidencia, por semellar o campeador das caixas, a nula importancia da Xunta de Galicia en materia económica, o mínimo destaque da presidencia no control e exercicio do poder. O fracaso de Núñez Feijoo nesta empresa é, no fondo, e desde esa mesma lóxica (desde outras ata pode ser unha victoria), o fracaso da propia soberanía de Galicia.

ILUSTRACIÓN

2011-10-10T18:38:00.001+02:00

Deixo a Luis Vélez de Guevara por Cadalso, con quen paso unha semana a costa das súas impagables Cartas marruecas. O gaditano cosmopolita entrega unhas páxinas que son puro sulfuro para patriotas, nobles, clerigalla e oligarcas. Salvo algunha mirada sobre o ideal ilustrado (que nin el mesmo acredita), o resto é fustigación impía dun país.

Estes ilustrados, vai ter razón o Sebold, aparecen na historia da cultura hispánica considerados ou como epígonos (mal emuladores) do suposto barroquismo anterior ou como precursores (torpes e inexpertos) do romanticismo que chega. A canonización castígaos inxustamente, nun limbo aliterario, ocultos pola fértil sebe das disque idades de ouro e o rumboso e engaiolante mundo das paixóns poéticas do eu, da profundísima e desgarrada subxectividade do tipo que mira o mundo entre nubes, desde o piricoto dun precipicio ameazante.

Moito me atrae a min, porén, a implacable sintaxe de frío acero contra a superstición, contra a opresiva desigualdade ou contra o sentimentalismo estéril de tanto cisne morto ou moribundo.

Na ilustración, a carta XIII de Cadalso.

WINE AND ROSE

2011-10-07T11:52:00.000+02:00

No día en que Tomas Tranströmer gaña o nobel eu se cadra prefiro ler en voz alta o poema de Maria Wine e dedicarllo a Lula Fortune:

Ámame 

pero no te acerques demasiado;

da lugar a que el amor 

celebre la dicha. 

Deja siempre un mechón  

de mi pelo rubio 

libre.

UNHA OBRA MESTRA DA ARQUITECTURA CONTEMPORÁNEA

2011-09-27T16:03:00.002+02:00

Onte, nun día moi esgotador, estiven no aeroporto Sá Carneiro para despedir a unha persoa e máis tarde para abrazar fortemente a outra que viña de emotiva tarefa. Aproveitei para baixar ata Porto para dar unha volta no metro (light train, din en inglés). A viaxe, comparada con calquera das cidades europeas, é un regalo, moi perto de ser case gratuíto (ida e volta, 3,30 euros). O tren, impoluto, e cheo de xente silenciosa. Só uns berros de cativos algo maleducados enturbiaba a paz do silencioso comboio. Fun mirando pola ampla xanela a paisaxe, limpa, a pesar do improductivo da meirande parte dos terreos. Chegado ás primeiras casas, a orde e a limpeza continuaba a ser a norma (canta diferencia!). Pero tamén é certo, aínda que o tren non pasa (salvo en contadas estacións) por lugares poboados, que non vía xente pola rúa. Todo o mundo parecía estar no vagón. Isa mesma sensación tiven na viaxe de volta. Todos mudos, todos en silencio, tratando de ir dun lado para outro, mais na rúa apenas ninguén. Non quixen quitar conclusións; bastante tiña con refrear a tristeza de ver o mundo de fóra sen xente.

Cheguei ao aeroporto de novo e volvín recorrelo dun lado ao outro, buscando mesmo defeitos ao edificio, porque non podía crer que fose tan perfecto. Non estou seguro de que os haxa (se cadra algún ruído de máis na ventilación, algúns pasos angostos por entre os comercios ou os bares) mais o conxunto é fabuloso. Se alguén me preguntara por unha obra de arquitectura eminente dos últimos anos, non dubidaría nin un instante en dicir que o aeroporto de Porto é unha obra mestra.

OBSOLESCENCIA CRÍTICA

2011-09-27T13:39:00.000+02:00

Ando agora co diablo cojuelo do vélez de guevara. Un pouco pelma (ou moito), pero ás veces (hai que ler moito para atopalas) dá no albo cunha brincadeira boa. Pero xa non me río coma antes (tampouco é que antes fose un exceso, pero vaites): comezo a detestar eses conceptos de gracioso impenitente a tempo completo. O pior, con todo, non é iso: o pior é ver como pasa o tempo para algúns estudios, algúns prólogos, algunhas ocorrencias críticas (un dicir) de apenas trinta anos.

Mete medo pensar que o que digas agora mesmo mañán será cinza, pero, ao revés do que no poema de Quevedo, non terá nin sentido nin "maldita la gracia".

DI CAFFÈ

2011-09-24T18:18:00.000+02:00

Polos andeis do eroski comprobo que o éxito do café en capsuliñas é evidente. A medida que pasa o tempo vai ocupando cada vez máis lugar no súper e vai acurrunchando ao café moído e ao café en gran, xa case agochado. Agora esta moda capsular, mesmo algo extendida na propia Italia, o que xa manda, vaise impoñendo. Para o meu abraio, xa que non alcanzo a comprender como a xente merca un café que costa case cinco veces máis có outro (un kilo destes costa uns 24 euros, mentres o kilo dun café normal, digamos bó, pode acadar a astronómica cifra de 5,3 euros; se é excelente, tipo illy ou lavazza, uns 15 euros). Cal é a razón do aumento exponencial de vendas deste caro e algo incómodo (tes que comprar estes recargos ad hoc) producto que, ademais, por empregar plástico rexeitable, resulta menos ecolóxico? Deixando aparte a George Clooney que tamén contribúe, a incrible capacidade seductora do italiano funciona ás mil marabillas. Así se explica que, por riba, as lendas e os nomes das distintas gamas deste café insistan no idioma italiano como anzol. Poucas veces vexo tan claramente o poder de atracción dun idioma, dun país, dunha forma de vida: a de facer dolcemente niente.

MOITO ME TARDA

2011-09-23T16:28:00.000+02:00

Moito me tarda o verán. Xa sei que vivo nun país que ama o outono e as temperaturas frescas. Que bota de menos a chuvia ou a presencia de nubeiros, máis ou menos escuros, no horizonte. Que apreza a manta sobre os ombreiros mesmo en días de agosto. Que ama a poalla cando mira pola fiestra o resplandor da néboa sobre a ría. Que ten preparados os pulsos para portar o paraugas. Seino e afágome, por tradición, por inercia e por non importunar demasiado aos amantes da friaxe e o abrigo, a esa humidade, a eses ventos, á leve ou intensa inclemencia. Seino, pero moito me tarda o verán.

PARDO BAZÁN EN CELANOVA

2011-09-21T20:28:00.000+02:00

Ando con textos de viaxes. Onte tocou (creo que voltará por aquí outra vez) a grandísima Pardo Bazán, na súa excursión a Celanova en setembro de 1887. Aparte das catro horas que lle leva chegar desde Ourense (tras pasar uns días antes no pazo de Benito J. Feijoo), as necesarias que adica a mirar os monumentos (con lembranza de que ten que escribir ao governo para que declare todo patrimonio nacional protexido), as destinadas á manduca, o debate sobre se poden ou non voltar porque se lles fai tarde, a soirée que se prolonga ata as dúas e media da noite (con baile e barítonos precoces incluidos), a garda trasnoitadora ata as 4 e media da madrugada para emprender o camiño de regreso a Ourense, aparte de todo esto que son xa moitos apartes, doña Emilia describe como ninguén o que ela chama a "perla muslímica" e hoxe coñécese como san Miguel de Celanova: a transcripción deste parágrafo exímeme, por espléndido, de calquera adicional comentario:

Consta la capilla de una nave brevísima y un tabernáculo proporcionado a la nave, al cual se entra por una puerta de arco de herradura de los más acentuados y característicos. Lindos ajimeces dan luz al tabernáculo, y ante su umbral está una grada revestida de preciosos azulejos moriscos, de esos matices brillantes y metálicos que tan gratamente halagan la pupila en los grandes platos hispanoárabes que ahora se estila colgar en los comedores. Todo ello ni convidaba a orar ni siquiera a entregarse a la suave melancolía que infunden las iglesias cristianas: allí a lo sumo se podría amontonar dos o tres cojines, sentarse a lo moro, encender un perfumador y soñar con fuentes y palmeras, a lo cual incitaba bien el calor de la jornada, la fragancia de los jazmines que sombrean la losa donde santa Ilduara se arrodillaba invocando al cielo y la pereza, herencia de la raza semítica que los españoles guardamos con cariño.

MUDANZA DE LIBROS

2011-09-20T12:06:00.000+02:00

De cando en vez fago limpeza de libros na casa, resolta con apenas unha leve mudanza de andel. Mentres recoloco, releo por riba os libros. Miro as dedicatorias, algún verso suliñado, algunha anotación á marxe. Reparo nas páxinas dobladas. Deteño a miña vista nalgún poema e descubro que non lin todas as palabras, que non mirei dentro dalgunhas letras. Volvo a ler despacio. Paso a tarde falando en silencio. Coma cando tomaba o río deitado baixo as sombras dun salgueiro.

DE BERTOLUCCI A PASOLINI

2011-09-19T22:53:00.000+02:00

Mentres tomaba a decisión de poñer o meu nome baixo estes posts, busquei en youtube imaxes de La luna de Bertolucci por mirar que parte da Emilia saía naquela película. Descubrín en dailymotion que volvía saír Villa Verdi coma en Novecento, así como a granxa en Gramignazo perto do Po cos seus establos de feno (7:20). Tamén vin que, despois de ver baixar polo Gianicolo a uns rapaces en monopatíns, saían as salas do cinema Adriano en Piazza Cavour en Roma, alí onde quedamos unha inesquecible noite de agosto, con Laura e Fabrizio, para tomar unha pizza e un gelato na via Cicerone. Cando remataban os poucos minutos do filme, puxen a ollada nunha recomendación da dereita: a última entrevista televisiva cun espléndido Pier Paolo Pasolini. Escoiteina con total atención e decidín proseguir cun brevísimo documental do multitudinario e caótico (por espontáneo) enterro do poeta italiano, coa voz potente de Moravia por riba das imaxes. Foron breves minutos, suficientes para non parar de mirar un deses reportaxes engaiolantes de Blue Notte que Carlo Lucarelli agasalla aos italianos para explicar a morte de Pasolini en Ostia, o 2 de novembro de 1975.

D'As cinzas de Gramsci, esta mínima lembranza:

Solo l'amare, solo il conoscere

conta: non l'aver amato,

non l'aver conosciuto. Dà angoscia

il vivere di un consumato

amore. L'anima non cresce più.

BARES DE VIGO: HONG KONG

2011-09-18T21:43:00.000+02:00

Hoxe houbo restorante chinés. Aproveitando que unha das fillas, a máis reacia ao condumio oriental, está fóra, decidimos probar un local de buffet que está na rúa Porto e resposta ao nome de Hong-Kong. Xa me falara a miña filla grande del: ela e os seus amigos frecuentan o local nas noites do venres, ao parecer petado. O menú buffet costa 8,50. Non vou negar que as circunstancias previas non eran, salvo o crédito concedido á opinión filial, as máis idóneas. Con todo, a experiencia resultou óptima. O local, modestísimo tirando a espartano, está atendido modelicamente. Tras pedir as bebidas, dirixímonos ás bandeixas coa comida. Alí estaban, cunha pinta estupenda, os clásicos roliños de primavera, os noodles, o porco agridoce, as gambas agabardinadas, o arroz, o bambú, e, para sorpresa, polo e churrasco, patacas fritidas, macarróns con tomate e, como non, pementos de padrón. Unha síntese galaico chinesa e resumo das tradicións da fritura máis coñecida. Se a pinta era boa, o sabor de todo era tamén fantástico. A verdade é que comimos caralludamente de todo. Xa sei que, afeitos a certas esquisiteces, esto pode soar a descensus ad inferos. Nada de nada: unha proposta moi atractiva que avala a cantidade de xente que estaba a comer alí encantada da vida. Volverei, fijo.

RETORNO Á OCA, O OUTRO MELLOR RESTORANTE DE VIGO

2011-09-15T20:45:00.000+02:00

Volvín á Oca, como debe ser. No corazón dun Teis que pide república independiente, o restaurante continúa a ofrecer unha das mellores cociñas deste país. Os pratos, todos eles excelentes, sen discusión posible (eu comín cocochas de pescada de Celeiro pero probei entrecots con variedade de sales e mirei para unha perdís vermella que quitaba a respiración), uns postres luxuriosos (que convén non mencionar para non provocar o pasmo) e o viño, un Madai, aimimá, espectacular, glorificaron o magnífico xantar. Pero o foie fresco nun leito de mazás con redución de aceto balsamico di Modena non se pode nin tentar describir: paga a pena recorrer miles de kilómetros para probar ese prato esquisito.

Grandísima A Oca de Teis.

A CAIXIÑA DE FEIJOO

2011-09-15T17:47:00.000+02:00

Honra ao presidente da Xunta de Galicia que hoxe recoñeza que no tocante á fusión das caixas e a deriva posterior nada saiu coma o governo galego quería, porfiaba e pretendía. Obrigado está a sinalar que dos piores escearios posibles este que quedou é dos mellores. Pode consolarse e consolar a poboación co clásico "puido ser pior" (o que aínda está por ver, visto o visto), pero non evitar que esteamos a anos luz do que propuxeran hai apenas dous anos.

Hónrao, sen dúbida, aceptar o fracaso máis absoluto, pero non podo deixar de recordar a batería de declaracións durante este tempo (sen contar modificacións ad hoc de leis) que agora poden ser esquecidas. Lidas hoxe, producen entre tristeza e vergonza infinitas.

UN APLAUSO PARA MARÍA XOSÉ QUEIZÁN

2011-09-15T17:01:00.001+02:00

María Xosé Queizán acaba de remitir unha carta ao Consello Municipal da Muller de Vigo. Transcríboa aquí desde o blog de Manuel Bragado e con ela os meus parabéns.

Queridas amigas e compañeiras feministas:

Recibín unha alegría cando souben que no Consello Municipal da Muller do Concello de Vigo, me propuxerades para formar parte da Real Academia Galega. Dixen xa daquela que o voso recoñecemento era máis importante para min que o ingreso nesa alta Institución. Ademais, afanástevos para conseguir moitos apoios, comezando polo Concello da miña cidade, que tanto me gorentou, e outros Concellos, Asociacións e persoas galegas a quen lles debo recoñecemento. Estou en débeda con tod@s, e non podía defraudarvos. Pero, pasado un tempo, supoño que sodes conscientes do que eu xa o era: que non se ía producir tal ingreso. Porén pídovos a liberdade para expresarme e declarar os meus desexos.

Nunca quixen nin quero entrar na Academia. Cónstame que ante esta declaración haberá quen lembre a Fábula de Esopo: a raposa e as uvas.. Non é o meu caso. Pero tampouco me importa que non o crean. Levo toda a vida soportando atribucións arteiras e menoscabos sen que iso afectase á miña saúde, o meu optimismo e o meu goce intelectual.

Non me vexo na Academia e tampouco teño tempo para esa ocupación. Son abondas xa as miñas ansias e preocupacións, entre as que están as literarias, as culturais e o activismo feminista.

Sei que as amigas e compañeiras feministas confiaban no labor que podía levar a cabo nesa Real Institución a favor das mulleres galegas, no eido lingüístico e cultural. Mais, o certo é que nese lugar só se pode entrar para traballar polo intereses dos académicos. Nesa Casa, (onde por certo habitou a gran sabia e feminista Emilia Pardo Bazán, que, mesmo querendo, non conseguiu entrar na Academia. Tampouco entrou Rosalía de Castro) predomina o imaxinario masculino. A teoría feminista, que comeza cun precursor no s.XVII, Pullain de la Barre, segue no s.XVIII con Olimpe de Gouche e Mary Wollstonecraft. coa Vindicación dos dereitos da Muller, Condorcet, Benito Feixó, Martín Sarmiento, J.Stuart Mill, F. Engels, Augusto Bebel, Pierre Bordeaux ou o actual Carl Djerassi, por citar homes, e tantas filósofas, comezando por Simone de Beauvoir, Kate Millet, Clara Campoamor, M. Le Doeuff. até as milleiras que na actualidade como Celia Amorós ou Amelia Valcárcel, forman un rico corpus, é ignorada nese contexto. Os libros onde se amosa esa herdanza intelectual, non deben figurar nas bibliotecas nin nas mentes dos ilustres académicos.

Afirmo que non hai acritude nas palabras anteriores. Só constatacións. Mesmo se negan a Lei de Igualdade e a propia democracia, teño un vínculo coa Academia co que sempre me identificarei: a lingua galega. Ademais sei que os argumentos expostos non son ofensivos para os distinguidos académicos. Consideran que o saber é cousa de homes, no sentido máis específico do termo, e fixeron coas mulleres unha privación inicua…ignoro por que dereito natural fundamental, de non ser o outro que a forza, segundo o Rousseau xuvenil.

Pretendín demostrarlle á cidadanía que me propuxo que a Academia será o último que cambie na sociedade. Aínda que vaian introducindo algunha muller a conta gotas coma quen regala unha flor.

Hoxe, día 14 de Setembro de 2011, no 1º Consello Municipal da Muller do novo mandato, pídovos a liberdade para declarar que non quero nin quererei entrar na Real Academia Galega, así como amosar a miña desculpa ante todas as institucións e persoas que me apoiaron.

Reitero as grazas e ofrezo a miña solidariedade e o afecto de sempre.

María Xosé Queizán

Nota por certo: a foto do consello de NCG con tantas mulleres sobrecolle.

CUMPREANOS MOI FELIZ

2011-09-14T12:53:00.000+02:00

Va a dejarme el generoso Arume que en este día asome en su blog yo mis pobres versos, IPP, para escribirte.

Septiembre

Besas cuando en la calle

se levanta el aire

de las despedidas

y besas mi sombra

y murmuras

que no siga

que me quede

que prefieres para ti

ese viento sordo

como de mármol

y besas mientras caminas

y te alejas

y espero

y oigo tu voz apenas

y te escondes

y te ocultas

y desapareces

y paso

toda la noche

en pie

y miro el muro

y la sombra

y ya el día,

y siento

entre sonrisas

tu calor que vuelve

entre la niebla.

MACC

TORDESILLAS HAINAS A MOREAS

2011-09-13T20:45:00.000+02:00

A miserable e noxenta festa/crime que perpetran en Tordesillas non é máis cá enésima demostración, desta vez con sangue e crueldade infames, da violencia viril que se exhibe en miles de vilas e pobos deste país cando chegan as chamadas festas patronais. Noutros casos, non chega o sangue o río, pero si esa imparable necidade da masa euforizada con alcohol, sicotrópicos e notables doses de salvaxismo en estado puro. Tampouco é preciso agardar ás festas anuais para atopar ese ardor guerreiro de homes arrexuntados para ocasións tan violentas. Vai case na propia xínea do varón (esaxero adrede) estas probas de barbarie e violencia e basta que tres ou catro maromos apalabren un xogo de alarde corporal para que de súpeto agrome unha violencia, primeiro verbal (da que as mulleres tristemente moito saben) e logo física, se se tercia unha exhibición máis contundente. Eu detestei sempre ese gregarismo de festas e encontros multitudinarios en que hai que competir en bestialidades: non poño nomes por non molestar aos cabidos municipais. Mais, se por riba, morre desangrado, asaeteado, torturado un animal, entre a troula da masa criminal, o espectáculo non deixa de ser un oprobio indecente para quen o consinte. Mágoa para a bella Tordesillas, tan preciosa sobre o río Douro.

AMICI MIEI, O OUTONO

2011-09-12T23:23:00.000+02:00

Cando chegan estes días de setembro, lembro aquela escea mítica de Amici miei, en que il Conte Mascetti, interpretado por un inigualable Ugo Tognazzi, telefonea á súa muller, que está nunha cabina telefónica, cos tenis enchoupados de auga, mentres a filla ao fondo xoga entre a neve. Unha voz en off relata a circunstancia: "Á nai e á filla chamábanas as veraneantes, porque el as mandaba xa en maio a pasar o verán á casa natal dos pais dela pero el logo non tiña os cartos necesarios para traelas dalí".

Elas, por forza; eu, por non dar por rematado o verán, arriscando molleiras e resfriando os brazos arremangados, resistímonos ao inexorable outono.

Nota: a escea concreta comeza aos 2:22 minutos, pero escoitar ese menú toscano de pappardelle all'anatra e o spiedino di fegatini all'aretina (con finocchio, eh!) xa merece toda a pena. Que película, mamma mia!!!

DALLA, PAVAROTTI E MÓDENA

2011-09-08T18:10:00.001+02:00

Escoito nesta tarde ese minuto 2:14 varias veces. Varias veces. Varias veces. O aire move a cortina do meu cuarto suavemente. A branca estela das hélices.

Foi CH no facebook a responsable de que non puidera evitalo.

CATILINARIA MA NON TROPPO

2011-09-08T17:43:00.000+02:00

Dentro da opinión pública galega abundou durante estes anos o modelo do comentarista inocuo. O que convertía sempre en artigo de enciclopedia infantil a súa visión sobre case todo. Nin arre, nin xo. Tépedo ata as cachas, administraba os seus silencios coa vontade manifesta de seguir escribindo ao día seguinte sen problemas. Moderaba as súas críticas ata facelas parecer encomios ou censuraba con aquela parsimonia sacerdotal do elixido con tales adxectivos que lograba transformar o sermón en suxerencias ou mesmo en aplauso. Faise innecesario dar nomes de tales especies mornas e prescindibles, co puntiño preciso de acomodo ao poder.

Agora, coa crise apretando o canil, sae radical e inconformista. Desaproba case todo, revisa, con declarado pero invisible rigor, os últimos anos deste país e non mira máis ca erros, despropósitos e graves irresponsabilidades. Mentres todo iso sucedeu diante dos seus fuciños, calou, por non ver malinterpretados os seus disgustos. Non houbo reprobación ideolóxica, nin comentarios serios sobre a deriva do país: só fiou lugares comúns, cos que resultaba difícil non estar de acordo de tan insubstanciais. Así foi durante moito tempo. Agora acedan os seus comentarios, espesan a crítica con desordeada furia, dirixida nin se sabe onde. Semella nestes días o fustigador dos vicios, o representante na terra do clamor universal. A boas horas, insípido opinador.

CATARSES (HOXE INAUGURACIÓN)

2011-09-08T12:50:00.000+02:00

Comezan as clases, coma sempre in crescendo. O primeiro día, tres. Onte, sete. Chegará o luns unha nova remesa erasmista e poboará a aula ata chegar, calculo, ata os vinte. O mércores, de novo, algún outro aumento, con algunha baixa. Non sei que día poderei saber cantos hai.

O único que Bologna plantea, a unificación de criterios, a homologación de estudios, ao carallo vintenove. O outro, o da burocracia infinita, iso si, a moreas. Como nos gusta perder o tempo!

[Non o vou contar, pero nunha das últimas reunións de comisións de calidade, tras un longo debate sobre como debería ser a avaliación dos alumnos (cun cacao mental colectivo de meter medo), chegou a análise da titorización e coordinación de cursos e graos. Isto que ten un nome tan polisílabo en realidade consiste nunhas conversas coa rapazada toda para que cante que é o que máis lle gusta e que o que menos. Suponse que para extraer conclusións e mellorar o choio. Desas amigables charlas (que polo que sei rematan en cotilleos infames nalgúns casos) quitan a conclusión de que unha materia impartida durante un par de anos por un/unha profesor/a non está sendo impartida do modo máis axeitado. As queixas son extraordinarias e de todo tipo. Planteado así o asunto, propoño que a tal materia sexa impartida por outro profesor/a ou por outro departamento. Nese momento, a calidade cobra a súa verdadeira dimensión: "É difícil, é complicado, hai que falar co departamento, hai que falar con blablabla". É dicir: a única cousa para a que está montada a comisión de calidade que é para resolver os problemas concretos desiste e demite das súas funcións cando aparece un que ademais se pode arranxar de xeito case gordiano. En fin, isto é o que a xente cre que é Bologna, para dor, angustia e desesperación do persoal. Pero, para que contalo?]

IMAXINO

2011-09-07T22:18:00.000+02:00

Imaxino que volve. Imaxino. Pero baixa a néboa polo horizonte.

FADIGATI, PONTELAGOSCURO E DETECTIVE CREPUSCULAR

2011-09-06T21:55:00.018+02:00

Non pensaba regresar de novo a Bassani se non fose porque o Detective Crepuscular, nun spoiler de primeiro orde, mencionase Pontelagoscuro e estimulase a recente memoria do meu día de ferragosto. As bicicletas estaban preparadas no patio da casa de Ruggero e Emanuela, axeitados os sillíns, colocadas as mochilas con escaso avituallamento en plena canícula italiana. Saímos pola longa avenida de Porta Mare, deixando á nosa esquerda, a piazza Ariostea, con feituras de circo romano e a columna coroada pola estatua do poeta no medio do verde e das ringleiras de álamos; o Palazzo dei Diamanti, a igrexa de san Cristoforo, e, deixando á dereita, o terreo imaxinario do grande parque dos Finzi-Contini, que, por crermos ao narrador de Bassani, debía de ocupar case a cuarta parte (a superior esquerda no plano) da parte amurallada de Ferrara. Nunha pasaxe do libro, os protagonistas recorren o xardín ata o final, ruben o muro e contemplan desde alí arriba o movemento dos trens: todo iso posible se atendemos a estas dimensións case de selva ou bosque con que aparece descrito.

Saímos da cidade por unha vía para bicicletas, paralela á estrada que vai a Pontelagoscuro. Aos poucos metros, a vía, de terra branca, sepárase uns trinta metros da estrada por entre árbores e lugares case idílicos. Non tardamos moito, porén, en entrar nunha zona algo máis industrial: naves comerciais, pechadas por completo neste domingo de verán, pequenos párkings algo abandoados acompañan a impecable vía. Por un momento, temos que incorporarnos á estrada, xusto antes de entrar na poboación de Pontelagoscuro. Á esquerda varias chimenés das fábricas petroquímicas e refinarías de azúcar. Á dereita unha pequena bifurcación para atopar o centro da vila. Non hai apenas ninguén. Pasamos tranquilamente polo medio e voltamos á estrada de novo. A apenas douscentos metros e, tras unha lixeira costa en curva, atopamos a ponte de ferro construida nos anos corenta, similar á que podemos mirar en Ossessione. Alí paramos a contemplar o ancho río: pouco tempo, porque decidimos recorrer a Destra Po, unha estrada asfaltada especialmente reservada para os longos paseos en bicicleta ao longo do fiume. A estrada leva a Ravalle e a Occhiobello, dúas das vilas máis coñecidas desta parte do grande esteiro padano, pero un pequeno chubasco de chuvia cando pasabamos baixo a ponte da autoestrada para Venezia fai que rematemos antes o camiño. Baixamos ata as ribeiras do río por medio dos chopos aliñados (ese paisaxe para min familiar de Toral de los Vados), se cadra recén prantados pero idénticos a aqueles que aparecen na festa case arcádica de Novecento ou na escena da mesma película en que as mulleres perseguen e acribillan a Attila e Regina (min. 5) Esa mesma paisaxe de diques, de canles, de camiños estreitos sobre os dorsos da terra que vimos tantas veces no cinema italiano, con néboa ou sen ela, aparecen desde a altura das bicicletas coa belleza agardada. É xa tempo de comer algo e voltamos á ponte para cruzar cara o outro lado, xa o Véneto, onde unha grande barcaza ofrece táboas e mesas para o xantar. A calor húmida é abafante, pero corre sobre o río unha brisa agradable. O restorante frota e abala sobre as augas pardas do Po. Pedimos algo de beber, picamos algo, non moito, porque todo está reservado: tomamos o café contemplando as mesas ateigadas de xente da zona, grupos de familia que veñen celebrar a madonna de agosto e parellas de xubilados silenciosos que miran a tele e que comen calamares, mexilóns ou risotto. Despois de xantar, reanudamos a pedalada, desta vez pola Sinistra Po, por unha estrada que simula as curvas do río, desprotexida do sol que cae inclemente. Non temos máis opción que baixar por unha pequena pendente cara o río de novo; de novo baixo os chopos para tomarmos aire, o pouco aire, case nada, que corre entre aquelas altas árbores. Ao pouco tempo, chega un coche. Del baixa un home algo groso co seu fillo. Aparcan ao noso carón e quitan do maleteiro unhas cañas de pescar e unhas sillas pregrables. Saúdan e baixan ao río, a unha parte do río cuberta de area que pisan con resolta decisión. Meten os pes ata os xeonllos e camiñan ata o medio do río. Alí botan a caña. Decidimos regresar cando o sol se agocha tras as nubes dunha posible tormenta. Non lembro en qué momento do recorrido saquei a camiseta para ir espido e aproveitar que o aire cálido africano do ferragosto puidera aliviar o súor. Sabía por tantas indicacións de vello que non era unha boa idea, pero sabía que nunca esquecería aquel íntimo momento de liberdade no medio medio da pianura padana.
Lin ese final de Fadigati na novela de Bassani dous días máis tarde. Pontelagoscuro xa non era o lugar máis próximo a Ferrara para visitar o Po. Xa non era unha efémera referencia xeográfica (se cadra para a novela, simbólica) nun xornal lido de casualidade polo narrador dos Occhiali d'oro. Era aquela ponte, aquel río manso pero corpulento, aquelas ribeiras de chopos e areas que semellan lama, era a sensación do aire quente no peito ribeira do Po.

DESDE AS UVAS NA SOLAINA

2011-09-05T10:16:00.001+02:00

No exame das entrañas do blog que tiven que facer estes días, un detalle destacou por riba dos demais, un detalle ademais especialmente emotivo: miradas as fontes das visitas recentes deste blog, atopei que boa parte delas procedía do blog do querido Marcos Valcárcel, As uvas na solaina. Sospeito que moita xente aínda entra n'As uvas cunha fidelidade que eu acho marabillosa e desde alí camiña por outros vieiros. Este blog, como todo o mundo sabe, non existiría de non ser por el nin polo seu blog: nin o blog nin este arume que escribe. Desta maneira, sabendo que aínda veñen os camiñantes daquela rica solaina, este blog segue alimentándose.

Ilustración: vendima en Coea, Navia de Suarna. Fonte: galería de fotos do CPI Daniel Monje de Navia.

BASSANI INESGOTABLE

2011-09-03T19:17:00.000+02:00

Para Detective Crepuscular, para Álex Alonso, dous ilustres bassanianos

Per l'estate con Lula Fortune

Resulta estraña a fixación de Bassani pola actitude de certos xudeus de Ferrara que abrazaran na primeira hora o fascismo. Nos seus relatos moitas veces (case sempre) aparece narrada a marcha a Roma de outubro de 1922. Nalgúns casos como telón de fondo explicativo dalgunha historia (como a da Una notte del '43); na meirande parte como fito histórico relevante no que participan protagonistas das historias narradas. A obtención por parte de nomeados xudeus da burguesía media ferraresa do propio carné do Partito Nazionale Fascista (entregado motu proprio polas propias xerarquías do partido en atención ao seu prestixio e á súa actividade militante) así como a asistencia deles a actos programados polo fascio nos primeiros anos do governo mussoliniano (a chamada E.F.: Era Fascista) son tamén feitos que Bassani incorpora nos seus relatos para definir a esa burguesía xudea inconsciente do que lle agarda. Bassani coloca nese momento histórico o foco da súa atención, con todas as contradicións abertas de forma radical. Sen condescendencia, sen axuste tampouco de contas, coloca a voz narrativa nun punto de certa impasibilidade moral, máis atractiva e enriquecedora por canto os protagonistas que contan a súa historia manteñen cos feitos unha relación sentimental e política. Estes viven o lento, o diario proceso de ostracismo e marxinación dos xudeus, a prohibición de estudiar nas escolas, de utilizar a Biblioteca Comunale, de participar nos torneos de tenis da cidade. Desa maneira íntima, Bassani narra todo un periodo da historia de Italia.

Cando as leis raciais son promulgadas, ese proceso que foi substanciando en pequenos detalles domésticos cobra as dimensións do certidume terrible e inaprazable. As historias de Bassani, porén, non van moito máis aló. Sempre paran aí. Bassani elixe a elipse dese momento cruento, dado por demasiado suposto. Prefire, logo, os melancólicos epílogos: o enterro de Clelia Trotti, rodeado das heroicas mulleres antifascistas, a chegada de Geo Josz tras o horror de Buchenwald cando comproba que o seu propio nome figura no elenco de xudeus asasinados na placa da sinagoga de via Mazzini, as placas dos fusilados ao pe do foso do castelo, o gabinete do honorable socialista que durante o fascismo non foi siquera molestado polo réxime, as ruinas de Tarquinia perto de Roma onde arranca a historia dos Finzi-Contini. Bassani pretende dar conta da complexidade daquel mundo oprimente (este italianismo por opresivo) nas vidas cotiás de personaxes tamén contradictorios, ricos na súa aprendizaxe e no seu contacto dialéctico cos demais. Desde este punto de vista, poucas narracións acadan o nivel de subtileza interpretativa dun tempo como as de Bassani.

Na conversa entre Bruno Lattes e Clelia Trotti, o primeiro recrimina á vella loitadora socialista, recluida na casa da súa propia irmá fascista (outra desas singularidades complexas da súa literatura), que afirme que os xudeus eran todos fascistas:

"[Nós, os xudeus] eramos case todos comerciantes, do miudo e ao por maior, profesionais varios, propietarios de terra, e así que, segundo di vostede, case todos fascistas. Á forza. Vostede non pode imaxinar cantos son entre nós os ardentes patriotas.

-Quere dicir os nacionalistas?, corrixiu xentilmente Clelia Trotti.

-Chámeos como queira. Meu pai, por exemplo, foi loitar ao Carso de voluntario. No 19, de volta do fronte, atopouse na estrada cunha manifestación de obreiros que, mirándoo vestido de oficial, cubrirono literalmente de esputos. Hoxe, créame, fascista non é, a pesar de que fora precisamente o seu carné do 1922 o que lle valera agora a discriminación (...)".

A resposta de Clelia Trotti ben vale para o propio Bassani:

"Esto que vostede di paréceme moi natural", pronunciou con voz calma Clelia Trotti. "Vostede explícase á perfección".

GIORGIO BASSANI E FERRARA

2011-09-02T20:20:00.000+02:00

Bruno Lattes, Lida Mantovani, Geo Josz, Gemma Brondi, Elia Corcos, Clelia Trotti, Pino Barilari, l'onorevole Bottechiari, Rovigatti son algúns dos personaxes, os máis importantes, das Cinque storie ferraresi, a obra que deu a coñecer a Giorgio Bassani ao gran público tras gañar o premio Strega do ano 1956. Estes nomes compoñen un cadro complexo da Ferrara de mediados do século XX, nomeadamente os que van desde o remate da primeira guerra mundial ata os anos inmediatos á Liberazione de 1945. Moitos deles pertencen á comunidade xudea da cidade italiana, perseguidos durante o periodo mussoliniano, de forma moi especial a partir da promulgación das leis raciais aprobadas polo réxime fascista en 1938, coa detención incluso e posterior envío aos campos de concentración alemáns tras pasar polo tristemente famoso campo de Fossoli perto de Módena e Carpi.

Bassani coloca estes personaxes non só dentro do reducido mundo do intramuros ferrarés senón nun estreito espazo de rúas e ruelas arredor, máis ou menos, do barrio xudeu, o chamado con maior propiedade ghetto ebraico. Un pode ler a Bassani sen coñecer aquelas rúas: resulta obvia esta afirmación, pero mirar a cor ocre escura das súas paredes de ladrillos, a calzada de croios rodantes con terra e herbiñas que medran entre eles, os seus arcos baixos que sustentan o pasadizo que comunica as vivendas, o lugar da discreta sinagoga, disimulada entre os propios edificios, axuda a comprender cómo se pode construir unha enteira literatura narrativa cuxo espazo apenas supera o tamaño dun cadrado imperfecto dunhas 9 hectáreas. Tampouco é necesario ler a Bassani para visitar Ferrara, pero as súas páxinas contribúen a sentir a cidade dun xeito moi especial. Poucas cidades poden presumir de estar tan intimamente ligadas a unhas narracións coma as que ofrece Bassani.

Teño que recoñecer que a (marabillosa) excusa da viaxe a Ferrara permitiume entender a xenialidade literaria de Bassani. Fun para alí con medio xardín dos Finzi-Contini lido. Non sei se conscientemente fun retrasando o final do libro ata verme alí e visitar o cemeterio ebraico onde pousan os restos do autor e as lápidas dos Finzi, dos Contini, dos Bassani, dos Zamorani, dos Ravenna, case desaparecidas entre a herba alta do inmenso campo que os acolle, ata camiñar polo corso Ercole I d'Este e adiviñar o portalón que dá entrada a unha casa que non existe, ata recorrer lentamente a longa lista de xudeus da escola israelítica que foron levados a Alemaña e cuxos nomes figuran na entrada da sinagoga, o lugar onde comeza unha das historias ferraresas do supervivinte de Buchenwald, Geo Josz, titulada Una lapide in via Mazzini, ata sentarse na praza de santa María in Vado e mirar desde lonxe o Palazzo Shifanoia e imaxinar que era nesa tea de araña onde viven os personaxes das súas historias, ata contemplar as ponlas do magnolio que sobresaen do xardín da casa do propio Bassani no número 1 da via Cisterna del Follo. Non estou seguro de que recoñecer eses lugares, tan detallados nas narracións de Bassani, axude á comprensión dos seus libros, pero, recoñecidos e identificados, permiten multiplicar as olladas sobre a cidade, como cando un pasea ao longo do foso do Castelo d'Este despois de ler en Una notte del '43 que alí mesmo foron fusilados once antifascistas, que foron deixados alí sen permitir siquera aos familiares recollelos durante un día enteiro e que desde as fiestras da farmacia (Navarra, na realidade) Pino Barilari miraba todo aquilo con horror sentado na súa cadeira de rodas e que ningunha guía turística fala daquela noite de decembro de 1943, tal e como o propio narrador indica ao comezo da historia.

Cando rematei de ler o xardín, lento lento, aquela cidade convertiuse nalgo ben diferente. Necesitei ler máis de Bassani. Comprei esas historias ferraresas que el escribira anos antes (na de Os derradeiros anos de Clelia Trotti pode adiviñarse a parella de Micól e B. deitada no xardín da Certosa) e linas con devoción completa. Tamén apurei nun par de pomeriggi d'estate Gli occhiali d'oro, a extraordinaria historia do doutor Fadigati, un médico querido por todos os ferrareses pola súa cortesía e dedicación xenerosa, que pouco a pouco vai padecendo a soedade e o aillamento da sociedade, co trasfondo do fascismo, pola súa condición homosexual. Contada por Davide Lattes, unha especie de trasunto bassaniano, a pequena novela é unha obra mestra, cuxo final (en Pontelagoscuro por onde crucei o Po en bicicleta: xa sei, demasiado trivial) é un dos máis memorables da miña vida.

Ignoro o panorama das súas traducións. Creo que Lumen quitou hai pouco La novela de Ferrara que inclúe case todo este material. O propio Bassani revisou esas novelas e deulle con ese título fasquía unitaria, co nome da cidade como aglutinante. Releo estes días para non deixar de pensar nun paseo en bicicleta polos bastións da cidade e chegar onda os muros do xardín dos Finzi Contini e mirar entre os olmos a Micól xogar ao tenis.

ESTE COUSO QUE CHAMO O MEU BLOG

2011-09-01T22:10:00.000+02:00

Os cambios últimos en blogger e en facebook permitíronme revisar estatísticas, público, visitas e datos internos deste blog. Non abraia, tras tantos anos, que o post máis visitado sexa o de Toscana na lontananza, escrito uns días antes de emprender a viaxe a Italia. O número de ligazóns a fotografías daquela zona explica o seu relativo éxito. O terceiro en visitas, pero xa moi por debaixo, é a metanotación feita sobre a presencia de burkas nas Españas do século XXI. Digo metanotación porque facía mención a outra, escrita en 2007, sobre a aparición de tal indumentaria opaca e a correspondiente polémica xurdida daquela en Alcobendas. Pero o máis sorprendente desta xerarquía de posts no meu blog é o segundo posto acadado (e con visos de adiantar ao primeiro) polo adicado ao Nisio, bareto, furancho, curruncho de comidas, palafito (quen o visite saberá por qué), merendeiro, taberna, baiuca no corazón de Teis, perto da verxa de entrada aos estaleiros de Vulcano. É probable que a ausencia de calquera referencia en páxinas webs de gastronomía (ausencia que pode ter que ver co feito de que en realidade o tal bar non existe) teña que ver co éxito dese post. Nos meses de verán aumentan as visitas a esta anotación de marzo de 2008, despois da correspondiente consulta en google, supoño que para reservar. A tasca non mellorou moito. Non sei se empeorou, pero como experiencia segue a ser aínda única. Nesta mesma semana, gracias ou por causa dese post, unha ducia de internautas se cadra probou. Para algo (bó ou malo) ha valer este couso.

O PEIXE DE RIALTO

2011-08-31T17:43:00.000+02:00

Donna Leon é autora célebre de intrigas desenvoltas en Venecia. Agás en Italia, onde non permite sexan vendidos os seus libros, é novelista de grandísimas ventas. Hoxe sae nunha entrevista en EL PAíS tratando de vender, xunto a unha gastrónoma italiana, as marabillas da cociña veneciana. Non pretendo desmontar o mito da sinxela comida veneciana, que non é diferente da sinxela comida toscana, nin da sinxela comida romana, salvo en que as ameixas e os mexilóns están case sempre polo medio. Para o turismo centro e nordeuropeo e americano, todo aquilo que leve berenxenas, aceite, allo, tomates nas súas miles de variantes, pimentos e algo de peixe/marisco comprensible tipo calamar ou gamba, xa é o summum. Ver, como este ano, despois do Palio os espectadores de indiscutida fasquía centroeuropea, co cheiro ao súor de cabalos aínda no aire, comer unha ensalada de rúcula con parmiggiano na praza do Campo, probablemente por algo máis de 10 euros, explica a completa devoción que eles sinten polo que entenden como comida italiana.

Pero ao que vou. Eu entendo o empeño comercial, supoño que da propia editorial, que, con disimulo de entrevista, pretende que merquemos o libro destas dúas mulleres entregadas ao que espilidamente chaman "o sabor de Venecia". Pero si quixera deixar constancia aquí, visto que ámbalas dúas andan nas fotos arredor do mercado do peixe de Rialto na procura dos materiais imprescindibles para a encantadora e gorentosa comida veneciana, que boa parte dos peixes e mariscos que alí se venden procede de Galicia. Eu teño o pequeno vicio de mirarlle as etiquetas ao peixe nos mercados (tamén ás conservas e aos productos conxelados) e podo asegurar que o marisco e o peixe exposto fresquísimo baixo os arcos seudogóticos do marabilloso Mercado de Rialto provén do Atlántico Nordeste, máis concretamente desta fisterra europea. Os mexilóns, non (seica lles gusta moito aos italianos o pequeno que atopan máis saporito), pero o resto, pixín, polbo, raia, robaliza, algunhas ameixas (téñoas visto de Daporta), en particular, si.

A marabillosa cociña veneciana tradicional, a que vende Donna Leon e Roberta Pianaro, para satisfacción de Seix Barral, faise con peixes e mariscos atlánticos e con cociñeiros na súa meirande parte (en Venecia case exclusivamente) asiáticos. Un spritz glorioso (por certo, aos poucos bebida italiana completa tras nacer en Venezia: atentos á súa chegada aquí) na súa honra.

A MESMA PELÍCULA DE WOODY ALLEN

2011-08-31T16:47:00.000+02:00

A especie de que Woody Allen fai a mesma película e a decisión, adoptada por moitos/as, de non volver película algunha do ao parecer repetitivo director neoiorquino, datan de 1979, ano en que deu a coñecer Manhattan, esa película en branco e negro, de semellantes vimbios á célebre Annie Hall. Un, ás veces, exhibe boa memoria (sempre cando interesa, coma sempre) e lembra á perfección as primeiras frases dos amigos/as contra a deriva reiterativa de Allen. E foi daquela, cando encadeou dúas películas co fondo escenográfico dun Manhattan encantador e con un par de historias melancólicas, cando o persoal empezou a virarlle as costas ao xenial director co argumento de que facía sempre (sempre, sempre) a mesma película.

O curioso do caso é que a especie dura e dura: fica instalada no subconsciente lendario de persoas que mesmo naceron moitos anos despois daquela data, xente que, preguiceira, non mirou unha película de Allen durante os últimos anos. Ninguén está obrigado a disfrutar dos seus filmes, pero conviría que o/a que pronuncia con tanta seguridade a diatriba contra un Allen ensimesmado revisase ese tópico á luz dos case cincuenta títulos dirixidos desde entón. Zelig, Días de radio, A rosa púrpura do Cairo, Delictos e faltas, Deconstruindo a Harry ou mesmo Setembro, por poñer uns poucos, son tan suficientemente diferentes como para, polo menos, ir mudando algo o pouco pensado estribillo.

Onte mirei os vinte últimos minutos de Broadway Danny Rose, ese tipo de películas de Allen que repousan na segunda liña dos andeis. Cada escea deses vinte minutos podería servir de exemplo para cineastas modernos, postmodernos e tutti frutti, pero a de Danny Rose saindo da súa casa baixo a chuvia, cruzando entre os coches, correndo pola beirarrúa mentres parecen soar con acordeón ecos de Torna a Surriento para ir buscar a Tina Vitale que acaba de abandoar a festa dos artistas representados por ese manager de pouca monta é das que fican para sempre na memoria. Convido a botarlle unha ollada de novo a este director, que, para ser repetitivo, para facer sempre a mesma película, adoita construir unhas cantas obras mestras mentres tanto.

DESPEDIDA

2011-08-30T22:59:00.000+02:00

Non era o mellor día para vérmonos, pero, entre tanta tristeza, sempre acaba un atopando ese intre de intensa emoción que reconforta. Na parroquial de san Cosme de Nogueirosa na estrada de Ombre, en Esteiro, Pontedeume, baixo o falso plátano da entrada. Coa maré baixa da ría, a ponte ferrada do tren e os piñeiros da praia de Cabanas ao fondo. Coa leve música dos cánticos algo apagados de adeus desde o interior da igrexa. Coa calorciña dunha tarde algo estraña de finais de verán baixo a ollada da torre dos Andrade. Coa conversa que desexas que nunca remate e con esas apertas longas de primos que agochan bágoa e lembranzas.

No triste camiño de regreso, creo que aquela man nos ombreiros, aqueles bicos de despedida vencían á morte.

JULÍN

2011-08-26T19:20:00.000+02:00

Convivimos pouco de pequenos. Non era dos que adoitabamos ver cando chegabamos a Mieres. Pero nunca faltaba algunha vez á cita. Chegaba canda seu pai e rapidamente corriamos a xogar ao futbolín, ao billar. Non era, ou non recordo eu, de fútbol. Non sei que tivo na boca de guaje que sempre estivo durante boa parte da infancia, ata que lle sairon os dentes novos, sen os dentes de arriba. Non é difícil atopalo na foto: sempre sorrinte, sempre coas marcas da risa nas fazulas. Peiteaba sempre o seu cabelo cunha raia limpa a un lado da cabeza e cando comezou a mocear, máis cedo que ninguén, deixaba unha doce melena que sempre atusaba con garbo de galán. Cando moceaba, acostumaba, cunha elegancia que eu sempre admirei, a ir ergueito, cunha pranta envexable. Ría como ninguén, saúdaba cunha xenerosidade de ollos abertos, herdada case a partes iguais dos seus pais, e vestía, coa modestia dos tempos, case como un playboy da riviera francesa. Non era estraño que naquel tempo fose un dos máis atractivos mozos (se non o máis) de Mieres. Neses tempos, eu simplemente o saúdaba cun cariño moi particular pola rúa, apenas cruzabamos unhas palabras de agarimo, pero non lembro abrazos máis fortes nin gargalladas tan grandes coma as que el me daba, sempre de paso cara un baile, un café, un encontro cos amigos e coas amigas. Despois dalgún tempo apareceu en As Pontes e viviu connosco un tempo, na nosa casa. Non moito, pero suficiente para disfrutar da súa ledicia permanente, do seu saber vivir con intensidade todo. Casou daquela coa moza de case toda a vida (a guapísima Cacú) e decidiu mudarse a Pontedeume. Poucas veces máis o volvín ver; que eu recorde: algunha visita a casa dos meus pais cos seus fillos aínda pequenos (que agora viven aquí en Vigo, aquí pertísimo de min, no mesmo edificio, Pablo; non moi lonxe, Carmen), o día que viñeron matricular o rapaz en teleco e algunha triste cerimonia que vén sendo o que nos reúne. Souben, case ao día, da súa mala sorte: hoxe da súa mala fortuna definitiva.

Non choro porque non mo perdoaría el, que sempre soubo rir coma ninguén na nosa familia. Esa risa estrondosa, afogando ese Manu co que me chaman sempre na casa. Non choro, Julín, non choro, pero ostias caen bágoas como nunca nesta tarde de agosto.

O BERLUSCONISMO É UN FRACASO, POR GIORGIO BOCCA

2011-08-25T11:58:00.000+02:00

Transcribo traducida unha parte do artigo de Giorgio Bocca, publicado na súa recoñecida columna de L'Espresso, L'antitaliano, o 11 de agosto de 2011, baixo o título Uomo d'affari, non di governo.

O xuízo sobre Berlusconi home político non coñece termo medio. Moitos en Italia creron na ilusión de que ía ser o home que non é, o novo rei Midas protexido pola fortuna, capaz de enriquecer mesmo aos seus inimigos. Falando deste Berlusconi máis espilido ca prudente, máis oportunista que valente, córrese o risco da ambigüidade, de compoñer un retrato que comprace aos seus defensores: "No fondo algunha cousa boa fixo". En troques, imponse aquí un xuízo severo.

Feitas todas as contas, o berlusconismo coma governo, coma resultado dunha sociedade moderna e civil, é un fracaso. Non hai un solo aspecto da sociedade italiana que non saia empobrecido, empeorado por estes vinte anos* de democracia autoritaria. Non houbo continuación, por moitos agardada, do miragre económico: esto é, o desenrolo dun país industrial, sólido no progreso coma nos anos da reconstrucción, senon un país sempre ao borde do abismo dunha recesión, sempre suxeito a estructuras débiles, sempre exposto á anarquía e á corrupción extendida.

A tolemia extrema foi a de desencadear por motivos persoais unha loita sen cuartel e sen medida contra a maxistratura, contra a xustiza, esto é, un dos fundamentos da sociedade moderna. O erro ou o límite de Berlusconi estivo en non ser quen de conseguir na madurez unha vida diversa daquela do éxito empresarial. Non soubo separarar os intereses do país dos seus persoais; continuou facendo negocios inmobiliarios, especulacións en Bolsa, amizades internacionais; tivo a vontade teimuda de unir o útil persoal ao prestixio político. En todos os sitios onde Berlusconi interveu coma xefe do governo non deixou de ser o home de negocios que favorece aos seus amigos e obstaculiza aos seus rivais.

*Non sei se con certa intención o columnista (de traxectoria política controvertida) pon "ventennio", coa natural evocación do termo con que se coñece historiograficamente o periodo de dictadura mussoliniana.

DOLCISSIMO FAR NIENTE

2011-08-24T23:44:00.001+02:00

A temperatura media de 30 graos, perfecta para o que eu entendo como verán, acompañou os nosos días en Italia. Á hora da comida, o termómetro aumentaba algo máis e había que reducir o nivel de movementos. As rúas ficaban baleiras e conviña procurar a sombra para chegar a casa. A tarde pasaba nun dolce far niente, de lecturas interminables. Chegado o serán e coas mellores galas (sempre hai que ir elegante, bello, para saír de noite en Italia), conviña dar a obrigatoria passeggiata cara ás rúas do centro para cear algo (unha pizza, uns cappellaci ferraresi di zucca, pouca cousa, acompañada dun lixeiro dolce e un caffè caffè) e disfrutar dun dos momentos clave do verán italiano: o dopocena. Ese tranquilo camiñar, case parado, mesmo con retrocesos, ese paseniño trascurrir polas ruelas do ghetto, coas farolas a luz escasa para non turbar en exceso a escuridade da noite. Ese chegar case sen pretendelo á antiga piazza dell'Erbe e contemplar o antigo oratorio agora convertido en fastuosa librería aberta ata a medianoite, chea de xente agarimando libros. Ese preguntarse por se cabe un xeado de iogur (pronunciado iógur) ou de fragole, mentres pasan ao lado centos de bicicletas que circulan por inercia pola via Mazzini. Ese atoparse no medio da praza, co castelo ao fondo, coa catedral á dereita, co palazzo ducal á esquerda, entre a xente que se xunta para falar e falar, de pe, para aproveitar a mínima brisa cálida da noite. Non adoitan sentarse en terrazas, apenas procuran os poucos bares abertos (salvo o mércores, día do estudante, que se enchen de balbordo xuvenil): simplemente permanecen, falando en voz baixa, no medio dese centro case umbilical da cidade.

A noite vai pasando aos poucos. Sentamos nunhas bancadas da praza e vemos retirarse a xente. O ceo está limpo e a lúa ilumina o campanile. Non chega a hora de se marchar para casa. Sinto que aínda estou alí naquela praza de Ferrara contemplando pasar a vida.

CANTO MAL FAI FANTASYLAND

2011-08-23T20:58:00.000+02:00

Transcribo, traducido o artigo escrito por Piergiorgio Odifreddi, matemático italiano, moi famoso naquel país pola súa posición radicalmente atea e belixerante contra as relixións. L'Espresso, 18 de agosto.

Nas últimas semanas asistimos a un interesante debate entre Umberto Eco e Eugenio Scalfari. Comezou o primeiro con Mentir e inventar, facendo notar como moitos letores de obras de fantasía tenden por un lado a consideralas como verdadeiras e por outra a non distinguiren entre as opinións do autor e aquelas dos seus persoaxes.

Seguiu Scalfari con Aínda que ficción é todo verdade”, rebatindo que a distinción entre verdade factual e ficcion literaria non é clara. Son dúas caras da mesma lúa, como demostran os influxos que teñen na vida real as obras imaxinarias de Manzonio ou de Goethe.

Concluiu Eco con Credulidade e identificación, lembrando como o poder da ficción deriva da súa verosimilitude de forma independiente da súa verdade. Noutras palabras, aínda que sexan literalmente falsas, as novelas dan unha lección literaria sobre a vida en xeral e sobre nós mesmos en particular. Se me permito terciar, como científico, no debate é solo porque semella que tanto Eco como Scalfari tenden a infravalorar o efecto deletéreo que doses enormes de ficción acaban por ter sobre o principio de realidade.

Tentemos recorrer brevemente as etapas de formación da psicose universal, creada polo persuasivo e invasivo mercado da ilusión. Tan pronto como os nenos adquiren o uso da palabra e comezan a facer preguntas sobre como naceron, aparecen as respostas idiotas que van desde os repolos ás cigoñas.

Cando entran na gardería, comezan a recebir os rudimentos dunha visión máxica do mundo poboada por anxos e demos, miragres e castigos divinos, silveiras ardentes e nubes parlantes, cegos curados e mortos resucitados, que será proporcionada na hora de relixión de todas as escolas.

Nestas mesmas escolas, tamén serán impartidas ensinanzas literarias e filosóficas do mesmo tipo, desde os deuses homéricos da Ilíada e da Odisea á esquizofrénica voz do daimon socrático, aos reinos do máis alá da Commedia dantesca, aos delirios idealistas de Hegel e Croce, ao lema nietzchiano de “non hai feitos, só interpretacións”.

Paralelamente ao doctrinamento escolar, o triple mercado literario, cinematográfico e televisivo inunda ao público con historias irreais ou máxicas, desde a saga do Señor dos Aneis e de Harry Potter ás das guerras estelares ou do Robert Langdon de Dan Brown. Por non falar das ficcións televisivas, sagradas e profanas, que ocupan a pequena pantalla.

Este mercado está sostido por miles de recensións, intervencións, discusións e entrevistas que saturan as páxinas da prensa e dos programas de televisión. Este constante tam tam aparece presentado como información cultural, pero constitúe en realidade un paralelo mercado publicitario que vive do precedente e o axuda a difundirse capilarmente.

O primeiro resultado desta estratexia é unha sociedade que non vive da e na realidade, senon inmersa na ficción xeralizada. Sorprenderá que, afeita ás fábulas de contacontos, a sociedade remate por convertirse en fácil víctima dos contacontos, políticos ou relixiosos, que existen? Estes, no fondo, perseguen os mesmos fines cos mesmos medios, incluso contando ademáis as mesmas historias.

O segundo resultado é unha sociedade que non coñece a realidade nin lle interesa. Hoxe calquera escritor ou actor de todo a cen, por non falar dun de millóns, recebe máis atención e lectura que calquera premio Nobel. E as continxentes e superficiais invencións do primeiros agochan as necesarias e profondas descubertas do segundo.

É necesario disfrutar das novelas, das películas e da televisión cum grano salis. Esto é: como pequenas pizcas para botar sobre o prato forte da ciencia, coa idea de dar sabor á vida. Quen polo contrario pretende alimentarse só de sal, non permanece sano por moito tempo e moi axiña morre de fame intelectual. Coma estamos a facer nós agora mesmo."

OUTRAS ITALIAS, TAMÉN FERMOSAS

2011-08-23T17:19:00.005+02:00

Cando un pensa en Italia e no seu legado histórico-artístico xorde case sempre un mix de imperio romano, medievo, renacimento e barroco. Adoitamos poñer no imaxinario un pouco das ruinas de Pompeia ou do Coliseum, as torres de san Gimignano ou de Pisa, cando non os palazzi góticos de Venezia, o edificio macizo da Signoria de Florencia coa ponte vella de engadidura e as igrexas xesuíticas de Roma coa columnata e o éxtase santateresiano de Bernini. Así, de primeiras, a bote pronto. Sempre podemos estar engadindo capítulos enteiros do summa artis, pero poucas veces sairemos deses periodos históricos.

E, porén, boa parte da beleza dese país depende deses enteiros barrios residenciais construidos no século XIX, moitos deles pouco despois do Risorgimento. Son agora mesmo zonas burguesas, de grandes avenidas, cheas de altas árbores (eses ippocastani, eses olmos, eses piñeiros, aínda conservados, non coma os que neste país foron arrasados de vez), dotadas de amplas beirarrúas, trazadas sobre un plano de liñas perpendiculares, cheas de edificios máis ou menos uniformes, trazados á maneira dos vellos palazzi renacentistas, cun pórtico enorme que dá acceso a un patio interior de columnas e xardín e unha secuencia habitual de tres pisos con fiestras grandes e paredes coloreadas de ocre, de terra ou de amarelo en perfecto contraste co azul inmaculado do ceo italiano. Nápoles, Xénova, Florencia, Bologna, Milán, Roma ofrecen miles de exemplos. En Ferrara, na vía Cavour que agochou il Canale Panfilio (que proporciona auga do Po ao foxo do Castello d'Este), foi reproducido este urbanismo elegante e mesmo pode un atoparse reliquias de certas veleidades modernistas, antes de se dar de bruces con insignes representacións da arquitectura fascista que Ferrara ben amosa, por ser esta cidade particularmente adicta ao réxime mussoliniano, como lembra Bassani nas súas extraordinarias novelas.

Escribo todo isto mentres lembro a inigualable beleza do Corso Ercole I d'Este de Ferrara, esa harmónica rúa deliñada no século XVI por Biagio Rossetti para non ser nunca esquecida.

A BICICLETA

2011-08-21T19:24:00.004+02:00

Calquera comparanza entre o uso da bicicleta (agora que o lembro miña nai nunca dixo bici) en Ferrara e en calquera cidade do mundo é inútil. Non é necesario tampouco comentar as diferencias con calquera poboación (xa non digo cidade) galega. Non pretendo falar do seu uso nin das estampas miles que ofrece a bicicleta naquel fermoso lugar da pianura padana. Eu quero traer aquí o dobre engano sufrido durante os últimos longos anos sobre este vehículo precioso neste país.

O primeiro, o de considerar a bicicleta un deporte, un modo de diversión ocasional para o que hai que prepararse concienzudamente, con casco incluido e culottes para os roces da entreperna. Ese engano oculta a condición da bicicleta como medio de transporte, como medio para trasladarse dun lugar a outro. Nada máis e nada menos, vestidos como se fosemos ir andando, cos pantalóns remangados, suxeitos con pinzas ou con abrazadeiras, con faldas ou vestidos, sen cascos nin parafernalias infernais.

E o segundo, o de arrombar as vellas bicicletas de rodas grandes, sólidas, sen cadro de cambios, cos manillares clásicos de paseo, cunha soa catalina, mesmo as de barra horizontal, mesmo aquelas de paseo de finais dos sesenta, máis lixeiras e manexables. Arrombalas, tiralas, deixalas nos rochos no mellor dos casos, e substituilas polas incómodas e impropias bicicletas de montaña, con rodas grosas e pequenas para lameiras ou corredoiras infames, manillares rectos e baixos para obrigar ao/á ciclista a imposibles posturas, negadas todas elas para o disfrute da paisaxe. Unha ou varias xeracións enganadas coa compra dunha inútil bicicleta, mentres os vellos aparatos, moito máis doados de manexar e moito máis elegantes e descansados, moraban no limbo dos xustos.

Ver esas bicicletas en Ferrara -as vellas varias veces arranxadas e as novas, construidas a imaxe e semellanza das antigas, levadas con aristocrática calma por toda clase de persoas, sen chegar ao incómodo suor- produce non só o pracer da descuberta das infancias de case todo un século (todo o XX) senón a lamentable constatación de ter vivido estes últimos anos nun país enteiro de novos ricos, felices de deixar morrer aquelas fermosas bicicletas polo doce engano de montar nunhas mountainbikes de sillíns con forma de xiringa e e cadros pintados de fósforo de supervanadio e hipermolibdeno.

MULLERES EN ITALIA

2011-08-21T18:10:00.005+02:00

Tomo datos para a socioloxía low cost que practico (pesimamente) de antigo. As fontes son 1) as conversas con varias mulleres italianas, ultraquarantenni, con fillos xa algo emancipados alomenos para xantares ou ceas diarias, e con maridos alontanados, esquecidos ou a piques de seren desaparecidos das súas vidas; 2) os consultorios sexo/sentimentais dos xornais italianos (de fin de semana) e de revistas de moda ou de reflexión política; e 3) os movementos sociais de donne que xorden no país itálico, trasladados moitas veces ás redes de comunicación social.

Non fai falta ser un observador perspicaz para se dar de conta do machismo case atávico dos italianos. Non fai falta tampouco nin contar a porcentaxe de participación na vida pública das mulleres para corroboralo, pero se cadra convén falar sobre este asunto con elas para certificar que na vida doméstica o traballo é case exclusivamente femenino. Sen paliativos e sen avances significativos nos últimos anos. As mulleres italianas con quen falei, entre a resignación e o enfoque irónico, non queren saber nada con homes. Todas elas renegan das súas relacións e non intentan atopar outras substitutivas. Semellan estar contentes con esta situación, alonxada xa do compromiso matrimonial ou de parella. Quedan cos labores da casa, pero prefiren estar soas que mal (moi mal) acompañadas.

Estas conversas, moi divertidas agora tras os procesos supoño de duras crises, desengaños ou desilusións evidentes, compadécense coas cartas que moitas mulleres dirixen aos xornais nas que describen ese mesmo ambiente familiar, o deterioro da convivencia doméstica (moitas veces provocado polo esgotamento mental e físico que a ocupación da casa lles trae) e o descubremento, arredor da idade de corenta anos, dun certo fracaso nas relacións amorosas. A compoñente sexual é fundamental nos seus relatos e adoitan preguntar polo camiño que poden seguir. Moitas delas confesan unha constante inapetencia sexual, o abandono permanente do desexo. E algunhas, non poucas, admiten estar moi contentes con esta nova fase do que a especialista en materia de sexualidade do xornal chama a castidade voluntaria. E esta cuestión a que nunha das últimas consultas (nunha revista de moda, por certo que edita La Repubblica con miles de fotos de mulleres fastuosamente vestidas coa moda italiana) suscitou a miña curiosidade, xa que a especialista da publicación atopaba que as mulleres "de hoxe non teñen ganas, nin tempo, para a paixón, para a loucura sexual que fai perder a cabeza, nin cun rapaz nin co seu compañeiro". Para Natalia Aspesi, que así se chama a especialista que escribe, na revista Il venerdì que acompaña ao diario La Repubblica, as páxinas do consultorio, "as mulleres desta idade (30/40) están sometidas á carreira profesional e ao tempo dedican o tempo ao coidado dos fillos. Para o sexo conxugal non teñen nin tempo nin desexo, nin siquera para aquel adulterino. Os momentos de éxtase ou de ledicia convírtense en inútiles, cando non en insoportables. As discusións sobre sexo fan a esta muller aínda menos disponible e as pequenas liortas relativas ás diferencias sobre as relacións sexuais aumentan. Durante miles de anos, as mulleres sometéranse ao pracer dos homes para non os perder, pero hoxe non conseguen facelo: non queren perder ao seu home, pero pretenden que se adapte a ser parte dunha parella casta, que ten tantas cousas que facer ou que compartir sen perder o tempo co sexo."

Deixo o asunto así esbozado. Son incapaz, polo de agora, de ir máis alá, pero parece certo que as relacións de parella, tamén en Italia, están a piques de transformarse. Os movementos en Italia protagonizados por mulleres que saen á rúa a mostrar que non aceptan o sistema aumentan cada ano. Pero xa no ámbito doméstico as cousas está a experimentar un cambio serio e probablemente definitivo.

HM ENZENSBERGER

2011-08-20T12:36:00.004+02:00

Leo estes días en Italia a recensión do panfleto de Hans Magnus Enzensberger, titulado Bruxelas, un mostro soft, así como a polémica suscitada en Alemaña ao respecto das ideas alí presentadas. Non sei se en España foi comentado e pido desculpas se a miña atención á actualidade presenta serias lagoas. A tese de HME é que Bruselas é un mostro burocrático que vai instaurando un réxime autoritario. A idea principal é que pretende lexislar ata os mínimos detalles da vida íntima dos cidadáns, establecer unha homoxenización cultural do vello continente e destruir o que el chama o sentido cívico nas institucións. O emprego dunha linguaxe abstrusa nas comunicacións administrativas, o abuso das siglas misteriosas e enigmáticas, mesmo a utilización do termo comisario para os responsables da súa política son signos (e metáforas) desta deriva autoritaria. Preguntan a HME se non lle preocupa coincidir coas ideas dos euroscépticos: HME considera que precisamente a incapacidade de aceptar críticas ao sistema confirma que o pensamento de sentido único é tóxico, destructivo. A HME a liberdade de movemento, a desaparición das aduanas é un dos propósitos máis admirables da UE, pero considera que a tendencia a establecer que cousas se deben comer ou beber ou que deben facer os cidadáns (pon os exemplos sobre as medidas dos preservativos ou a denominación das coles de bruselas ou das cores das froitas) limita a liberdade: como fumador aos máis de 80 anos, afirma que "todo antropólogo sabe que o home non se move sen drogas". A moda dunha Europa "hipersana" resulta inaceptable. Como conclusión, HME pensa que entre os máis nocivos velenos dun sistema semellante é o que conduce a non poder pensar por si mesmo e a non ter o coraxe de proclamalo sempre. A falta do gusto individual (nunha especie de vontade anárquica) é o que considera máis perxudicial do sistema burocrático de Bruselas, avaro, segundo HME, cando se trata de cultura (11 céntimos por cidadán dedicado á súa promoción).

A polémica, pois, así está presentada. Eu quedo coa idea de que a burocracia, a extensión pérfida dun sistema mecánico de control, ofrece sempre o xermolo dunha sociedade autoritaria. Coa modestia de quen mira esto a diario no seu traballo, direi que algunha razón vai tendo o julai xermánico.

Datos: paráfrase do artigo Maledetta Europa, L'Espresso, 25 de agosto de 2011, pp. 100-103, de Stefano Vastano.

AS ITALIAS

2011-08-20T12:08:00.005+02:00

Volto da Italia esgotado pero feliz, coma sempre. É un bálsamo necesario ou máis ben un estimulante febril que consiste en esquecer durante un bel tempo as apaixoantes liortas domésticas (ao parecer fundamentais) e abandoarse a outro idioma, a outros costumes, a outro clima. Alí tamén cocen fabas, pero ofrecen variantes preparatorias sempre interesantes. E aprendes a gardar a suficiente distancia sobre os fenómenos, que tantas veces (ou case sempre) igualan ás sociedades. A min chegar de Italia, coa descomprensión dun agosto aínda cálido, váleme para resistir durante longas tempadas. Durante estes días, tratarei de poñer aquí o que traio, en estado de ebullición e caos, na cabeza, por poñer unha parte do corpo máis ou menos recoñecible.

VERÁN DO NORTE

2011-08-01T20:26:00.003+02:00

Días de verán do norte. E cando digo norte, digo cantábrico, digo Candás, digo Ribadesella. De orballo a media tarde, partidas de cartas, tutes, sete velos (settebello?), pullovers anudados sobre os ombreiros, paseo polo peirao ao serán para abrir sardiñas e beber culíns de sidra, cheirume a brea e oricios, confusión de poalla e escuma de mar, múxeis oleosos pescados e ceibados ao instante. Humedade, auga. Verán de auga. Esa lixeira friaxe.

Na ilustración, Perán, o lugar de veraneo da miña infancia (curioso, querido irmán que virás por aquí, a casa que está despois de pasar o tunel do tren á dereita).

LENGUA DE MAPA, DE ALMUDENA VIDORRETA

2011-07-31T21:37:00.006+02:00

Ás veces o oficio de burócrata ten a súa perfecta compensación. Entretiña eu o tempo en compoñer unha lista de socios e socias para formar pomposamente algo que damos en chamar directorio. Nomes e apelidos de máis de catrocentas persoas, na meirande parte dificilmente memorizables, outra, porén, de inmediato recordo. Iso foi o que me pasou con Almudena Vidorreta, a quen despois de incluila na longa lista de afeccionados á literatura dos séculos XVI e XVII como estudiosa procedente da universidade zaragozana, volvín ver citada na excelente bitácora de Antón Castro como gañadora dun premio de poesía.

Vina por primeira vez en Poitiers o día da súa comunicación sobre a poesía de José Navarro e falei con ela tras a súa presentación para indicarlle que a universidade de santiago tiña un exemplar das Poesías varias do poeta aragonés e para interesarme pola súa afección poética. Atendeume cun sorriso tímido e aceptou os meus parabéns de forma moi cordial, pero non agardaba eu nin moito menos que ao día seguinte, nun receso entre conferencias, se achegase a min e me regalara un exemplar do libro de poemas co que gañara o Premio de Poesía da Unizar: Lengua de Mapa. Agradecinlle (desta vez era eu o tímido abraiado) o agasallo e prometín que llo lería coa máxima atención.

Non agardei moito tempo. Tan pronto coma comezou a conferencia do día, abrín o libro e comecei a ler. Comecei e non parei ata que rematei alí mesmo, completamente marabillado polos seus versos. Compartía pupitre cun amigo santiagués á sazón tamén el poeta (digo tamén coma ela, non coma min), descrido do que eu tiña entre mans. Paseillo e pedinlle que lera os primeiros versos do terceiro poema: "En otro lugar se quedó desnuda/ y le dio a su cuerpo al lobo más hambriento de la ciudad". E despois que lera o sexto poema ("No me gusta lo que dices en ocasiones/ y, cuando eso pasa, te muerdo la boca/ sin darme cuenta de que al hacerlo/quedan por un tiempo restos de tu voz/ en las grietas de mi lengua de mapa./ Siempre acabo mordiéndote la boca/ sin pensar en las consecuencias") e que, xa que estaba e que a ponencia non era precisamente a mellor do mundo, seguira lendo.

Pasoulle coma min, pero el quitou de caderno e tomou nota, copiou un poema e quedou namorado perdidamente, versos mediante, daquela voz (non sei se dalgo máis) que só coñecía na distancia. Desde aquela, Lengua de mapa é o meu libro de poemas de cabeceira e sinto que pasan as súas palabras por min coma se me escribiran. Na honra daquel precioso momento de arrebato místico-poético entre J. e eu, e agradecido eternamente ao labor ominoso do burócrata, transcribo este poema, este mantra que me persigue:

APARICIONES
Tardes hay en la biblioteca
en las que vienen a verme
desde Francia o desde Italia
hombres lánguidos como apariciones
y vienen a verme a mí,
eso me digo,
mientras desfilan con su saludo literario
y su piel tostada
(una más rojiza que la otra).
Tardes hay en la biblioteca
en las que tanto deseo veros
que se me pasan el tiempo y las páginas
y transcribo dos veces el mismo verso.
Entonces, como un recuerdo,
como una aparición o verdad soñada
se me acaba el día
en la década de los treinta
y el siglo diecisiete me parece eterno,
tan eterno sin ti.

INICIATIVA BENCOMÚN

2011-07-29T14:36:00.003+02:00

Dou traslado ao meu blog do contido da Carta de compromisos pola rexeneración democrática, dirixida aos partidos políticos de Galicia, redactada por Iniciativa BenComún, que eu fago extensiva a onde cumpra.

A Iniciativa BenComún, en representación dos seus 350 membros e facéndose eco das reivindicacións dunha boa parte da cidadanía galega, fai chegar ás forzas políticas galegas unha carta de compromisos coa intención de discutila conxuntamente e recabar o seu posicionamento sobre as medidas nela contidas. A seguir, faise un resumo dos principais contidos do documento de debate.
Modificación do sistema electoral e impulso da transparencia pública e da participación cidadá, aumentando a proporcionalidade, redefinindo as circunscricións electorais, e implantando –ou perfeccionándoos, cando xa existen– mecanismos de empoderamento cidadán como os referenduns, as iniciativas lexislativas populares, as listas electorais desbloqueadas, as eleccións primarias, os orzamentos participativos, o goberno aberto ou a revogación de mandatos.
Rexenerar as condicións do exercicio de cargos públicos, mediante a limitación de mandatos, a non acumulación de cargos, a supresión dos privilexios dos representantes políticos e o establecemento de límites salariais e de normas de conduta estritas e de obrigado cumprimento.
Redefinir o modelo de campañas electorais, mediante a limitación dos gastos de campaña, a obrigatoriedade de debates entre diferentes alternativas políticas e o tratamento equitativos das candidaturas nos medios. Igualmente, profundizar na transparencia do financiamento dos partidos políticos.
Reformar e racionalizar as Administracións Públicas, suprimindo entidades obsoletas (Deputacións provinciais, Delegacións e Subdelegacións do Goberno), reformando outras (Senado) e creando novos modos de articulación acaídos aos tempos (áreas metropolitanas, urbanas e comarcais).
Promover o dereito a unha información independente, veraz e de calidade, mediante a aprobación dunha Lei de Garantías do Dereito á Información e o establecemento de medidas de independencia dos medios de comunicación galegos –tanto públicos como privados– a respecto do poder político.
Garantir os dereitos económicos, laborais e fiscais como condición indispensable para o funcionamento democrático da sociedade.Neste sentido, destacan as medidas de combate á precariedade laboral, a ampliación dos dereitos dos consumidores e usuarios, ben como unha reforma impositiva e o combate à evasión fiscal.
Para a discusión deste programa de rexeneración política e social, a Iniciativa BenComún establecerá unha rolda de contatos coas forzas políticas con representación nos Parlamentos galego e español e convócaas a un encontro aberto á participación da cidadanía e dos medios de comunicación. Propoñemos como data para a súa celebración o luns, 5 de setembro de 2011, na sede do Parlamento Galego.

FIN DE SEMANA

2011-07-25T22:09:00.002+02:00

Esta finde foi frenética. O venres visita sempre intensa dun sevillano cabal que prefire a semana santa á feira. Coctelerías na noite algo morna de Vigo. O sábado turismo rural nunha casa de comida caseira ao pe da ponte vella de As Pontes. Ao serán, co sol tímido do verán no solpor, actuación estelar de QCP, na campa, algo baleira, do Nabiza Rock. Non son horas de tocar rock and roll. Nin temperaturas. Cando se puxo o sol, caeu unha humidade de séculos nos ombreiros.

O domingo pola mañán visita a urxencias por cálculos renais algo agudos. Coa buscapina na ialma, fomos a Vilalba xantar esas pantagruélicas fontes que se estilan na británica terra cha de frondosos carballos e limpos castiñeiros entre chantas e cemeterios góticos. Aínda nos deu tempo de ir tomar un café ao seica spa da mítica charca do alligal de codesido, agora, polo que me contaron, transformada en alxibe circular algo urbanizado. Os que a lembran enlamada, case telúrica, non entenden moito a mudanza. Eu tampouco. Á volta, sempre por eses paraxes que están a pedir un Turner, tomamos a autopista por ver desde o alto a cheminea de As Pontes, coas catro torres de refrixeración, o parque de carbón e ao lonxe o lago case cheo que agocha o furado da mina. No miradoiro do Tesouro, non conseguín comprender a belleza da paisaxe. E non é fobia aos encoiros nin ás augas remansadas. Terei que lle preguntar a Soto por iso, sobre todo cando miro o lugar que foi Meidelo e non o atopo.

O luns pola mañán, de novo os cálculos que firen. Tardo en erguerme. Vou ver os meus pais, con algo de dor nos cadrís. Eles marchan. Non quedan para a festa da Fraga. Tampouco eu podo achegarme. Non podo camiñar moito, pero tampouco é festa que me preste. Case o contrario: se cadra nunca souben aprezala. Nin siquera canda novo. Din unha pequena volta polo pueblo. Só unha estraña terraza (que desde aquí honro) estaba aberta. O ceo de chumbo era fermoso horizonte das rúas baleiras. Algo de poalla ameazaba o paseo. Pero respetou o noso regreso a casa, solitarios.

Xa estou en Vigo, algo calmado, con buscapinas e ibuprofenos en fidel compaña. Sinto algo de calor no corpo, despois deste paréntese de outono, case invernal. Que me respecten os cálculos.

Nota: a ilustración é de Miguel Pérez Ramudo, gañador con este cadro do Primeiro Premio de Pintura Rápida en Benavente, para menores de 17 anos. Santa María del Azogue. Nunca mellor dito.

YYY, A YSTORIA DA SANTA YGREXA DE YRIA FLAVIA DO SÉCULO XVIII XA EN LIBRO

2011-07-20T19:28:00.006+02:00

Eu miraba na BNE en Madrid un manuscrito do século XVIII que, de forma algo extravagante, transcribía un texto impreso un século antes. Compartía volume con moitos outros escritos, de diversa índole, aos que en principio non outorgaba ningunha atención. Debeu de ser que algún outro pedido na BNE tardaba algo máis da conta e prendín nas silvas daquel libro de dimensións de folio. Mireille lombo, fasquía e índice, este pegado con correccións e tachóns ao comezo. Dinlle un pequeno repaso, máis por facer tempo ca por curiosidade. Non era a primeira vez que o tiña nas miñas mans. A letra era bastante lexible, de xeito que os meus ollares ían dunha páxina a outra con certa lixeireza. Nunha desas páxinas atopei un texto ben curioso. Non estaba escrito en castelán: semellaba galego, pero era un manuscrito do século XVIII, século pouco propicio para o emprego da lingua galega. Aquilo titulábase Ystoria da Sancta Ygrexa de Yria Flavia. Do asunto tiña unha lonxanísima idea, moi insuficiente a todas luces para decidir nada ao respecto. Mirei o nome do que escribía aquel manuscrito: poucas noticias, salvo que se chamaba Pedro de Otero Romero y Torres, que debía de ser procurador do rei Felipe V na Audiencia da Coruña e que debía vivir no Salnés, aínda que afirmaba escribir ao parecer desde Padrón. O texto era longo, estaba escrito nun galego medievalizante (ao mellor unha mera transcripción), pero viña (e esa era a interesante novidade) completado con numerosas anotacións marxinais en castelán cheas de profusa erudición de corte histórica. Como non tiña (nin teño) idea ao respecto, puxen tal achádego en mans sabias para que me dixeran algo de proveito. En efecto, os meus colegas entenderon que alí había un texto de notable interese e tomaron a iniciativa de transcribilo, editalo e divulgalo convenientemente.

Esta semana, por fin, ve a luz ese traballo editor de filoloxía pura e dura, de transcripción paleográfica (moi útil para os estudiosos da lingua que poden establecer o estado do galego a partir sobre todo das vacilacións do texto) da YYY, como adoitan chamar ao texto os editores modernos do texto o profesor Arias e a profesora Noia. A edición presenta un prólogo extenso, con moita información sobre o volume, o autor, a propia historia do texto, e un apartado moi interesante sobre a lingua empregada. O texto da YYY ofrece un aspecto magnífico, xa que, con moi bó criterio (non varro para casa: dígoo porque non sempre o teñen), os responsables da edición universitaria de Vigo decidiron manter a mesma disposición do orixinal, co texto en galego no centro e cos textos das fascinantes anotacións de Otero aos lados e por debaixo do mesmo texto. Acompaña a edición un cuidado índice onomástico, unha moi útil semblanza dos diferentes persoeiros que aparecen mencionados no manuscrito, así coma a reproducción dalgunha das páxinas do manuscrito orixinal. Creo que a solución adoptada polo servizo de publicacións da Universidade de Vigo (tras, ao parecer, o rexeite dalgunha editorial escasamente xenerosa con esta alfaia da cultura en galego: halles pesar) é un indubidable acerto que redunda na importancia do libro en cuestión. En conversas cos editores, pedinlles a inmediata publicación dunha edición de peto, máis popular, aínda que é público e notorio o escaso interese que pode ter unha historia destas características. Entendo eu que algo lles debemos a quen (nos) pagan por vía interposta pero pagan o (noso) esforzo editor.

Noraboa a Bieito e a Camiño por este estupendo agasallo filolóxico, deses que marcan fitos notables na investigación moderna. Agardo por esa presentación que ha ser todo un acontecemento para a filoloxía galega: eu atrevinme a insinuar que só unha adega (coa axuda dalgún adegueiro ilustrado) de Vilanova de Arousa ou de Cambados (terras onde se criou Pedro de Otero) podería coronar a obra. Nesas estamos. Moitas gracias pola dedicación e pola dedicatoria.

O PORVIR

2011-07-18T17:17:00.003+02:00

Entre un feixe de impresións negativas acumuladas nos días do congreso aurisecular poitevino queda a esperanzadora e moi notable presencia de novos investigadores/as. Lonxe das intrigas e das vaidades estériles que afectan coma virus aos vedraños, eles/as entretexen con entusiasmo as súas relacións profesionais e amistosas. En ocasións anuncian os seus propósitos e as súas metas cando son requeridos desde o altar algo sacro da casta filolóxica, pero eles traballan paseniño, animados por un talento e unha tenacidade invencibles. Un escoita aos consagrados e sinte coma un cheiro a despedida, a alarde innecesario no adeus. E busca nalgunha sala de comunicación a efervescencia do que confía nese capítulo da tese, do que treme ilusionado ante a idea mesma de completar unha nota a rodapé, da que se conmove cando comproba que a bibliografía non é tan pluscuamperfecta como quería.

Despois de escoitalos, despois de escoitalas, un sinte que non todo está tan perdido.

AU REVOIR, POITIERS

2011-07-17T11:58:00.004+02:00

Veño dun congreso aurisecular na fermosa e aburrida Poitiers. Unha fervenza enxordecedora de comunicacións, plenarias, asambleas, con pouco tempo para o dolce far niente, sempre reservado para a noitiña e prolongacións de noitiñas. Os momentos divertidos comezaban sobre as oito do serán, ceibe xa do ritmo letalmente implacable das lecturas e relatorios. Os memorables quedaban para o cumio da noite, cando na praza da República quedan os amigos e un eco inesgotable de gargalladas. Non vou disimular que a min o único que me gusta destes encontros son precisamente estas paroladas enxeñosas, ocurrentes sobre calquera cousa (a máis alonxada do tema do congreso son as mellores), que uns tipos intelixentes e creativos argallan case de madrugada. Por eles paga a pena a viaxe. Para eles vai o meu saúdo de domingo liberado. Joie de vivre, mes amis.

CÓDICE CALIXTINO E OUTRAS CRUCES

2011-07-08T15:32:00.005+02:00

Eu son un materialista histórico, máis que nada porque xa levo uns aniños sendo materialista. E cústame moito traballo entender esas entelequias de espíritus, crenzas, símbolos, identidades e trapalladas semellantes, que no mellor dos casos alivian o paso por este mundo e no pior acurtan decididamente o mesmo tránsito pola vía da espada e do lume. Durante séculos, os negociados do comercio espiritual tamén apostaron por outros negociados máis rapaces e crearon monumentos (berroqueños, algúns; outros, fráxiles) para soster semellantes fábricas. Fixeron da virtude (relixiosa) necesidade (financieira) e así contribuiron ao medre de cidades e de países, baixo a férula dos iconos que eles mesmos crearon. Cando a imposición tributaria era insoportable e os pagadores entenderon que o negocio era unha montaxe (divina, iso si, pero montaxe), empregaron as armas da retórica e da discreta omnipotencia diplomática, cando non dos exércitos invencibles de lagartos no peito, para manter o tinglado. A competencia doutros negociados (máis eficaces, máis mercantís) fixo recuar a este opulento constructor de templos, capelas, hornacinas, petos de ánimas, retábulos, cos cartos da xente. Houbo mesmo quen intentou eliminar estes negociados comerciais e houbo quen intentou queimalos. E houbo quen os eliminou e houbo quen os queimou. Pero foi en van. Estes negociados sempre atoparon a forma de salvar ambas vertientes do negocio. Agora miran contentes que outros negociados disque xentís e profanos (cando non infieis) tamén se aproveiten do patrimonio, sempre que os axuden a arranxar os camiños, que lles rocen as corredoiras, que lle amplíen as pistas de aterrizaxe, que lles deixen a meirande parte do negocio.

Neste país deberiamos pedir a factura destes seculares servidumes. Pero á xente, sexa progresista ou non, vaille este país de copón de ouro e hostia de prata no escudo e de espada sangrienta maldisimulada en cruz na iconografía das súas miles de asociacións, desde que o rexionalismo puxo de moda pintar o horizonte esperanzador de Galicia cos signos inmemoriais da redención cristiana.

O UNIVERSO ITURMENDI

2011-07-05T22:18:00.003+02:00

Debe de ser o mesmo complexo de inferioridade que exhibo nos talleres mecánicos o que me leva a admirar as ferreterías. Non son eu un manitas de case nada, pero algunhas cuestións elementais do fogar son atendidas por min co rigor e a corrección necesarias. Desque pechou López atópome algo orfo, xa que o gran gurú da ferretería, ademais de subministrar o material preciso, sempre aportaba a súa proposta tecnolóxica ás miñas cuitas. Estes días andaba eu na procura dun filtro para a billa do fregadeiro e dunha goma para a cafeteira bialetti. A ocasión de tramitar un par de parvadas burocráticas permitiume achegarme á catedral viguesa da ferretería: Iturmendi. A pesar do nome carlista ou requeté do local, ten todos os paus para pasar alí uns minutos gloriosos. Non me gusta nada agardar nas tendas nin en ningún outro sitio: unha cola de máis de dúas persoas encolerízame xa nada máis vela. Sen embargo, en Iturmendi unha cola algo grande promete sensacións marabillosas. Hoxe apenas tres persoas, pero foi suficiente para decatarme de 1) a amabilidade elegante dos dependentes enchalecados de verde; 2) a tranquilidade e eficiencia do persoal; 3) a disponibilidade dos propios clientes que ofrecen ao neófito e ao ignorante clases didácticas sobre como arranxar un problema técnico; 4) a prodixiosa riqueza da linguaxe ferreteira; 5) a amplitude de coñecementos de case todo o mundo sobre case todo e a ignorancia proverbial propia sobre ese mesmo case todo; 6) a abraiante oferta nun espazo non demasiado grande; e 7) (pero non última) a extrema familiariedade con que a xente entra, sae, comenta, xulga, ri, toca, proba nese lugar. Iturmendi é un lugar obrigatorio, un universo en si mesmo na rúa Progreso, se alguén quere coñecer iso que din sobre o carácter currante e disposto ao traballo (e, por suposto, hospitalario e amable) desta cidade.

OS MEDIOS EN GALEGO

2011-07-04T22:54:00.004+02:00

Anda a xente moi alporizada porque desaparecen medios de comunicación que empregan o galego de forma exclusiva. As causas aducidas (moitas delas de carácter político) son razoables, pero todas elas xuntas non explican o fracaso. Nin moito menos. Hai elementos para min evidentes que xustifican primeiro que non lea moita xente eses xornais e segundo, que, coa escasa demanda, rematen, tarde ou axiña, por desapareceren, sobre todo cando as muletas da subvención pública tenden a minguar.

O primeiro elemento é a marcada liña ideolóxica dos seus columnistas (ía poñer súas columnistas, pero para atopar unha hai que agardar varios días). Esa constante opinión arredor da lingua galega, da identidade, da construción nacional satisfai a un número finito de leitores/as, pero arreda ás maiorías e mesmo ás mesmas propias minorías leitoras, cansas de ler as mesmas perspectivas nas novas e as idénticas lamentacións sermonarias.

O segundo é o da selección das novas que se inclúen. Tal selección obedece de novo en boa medida a plantexamentos políticos moi definidos pero tamén a unha especie de preferencia mecánica por novas que interesan a sectores da política cultural galeguista e nacionalista. Como no caso de Galicia Hoxe mantiñan un certo vencello co Correo Gallego, era moi significativa a selección feita, o que con toda seguridade conducía a un inevitable elitismo ideolóxico cultural que en nada favorecía as vendas do propio periódico. Non era tanto un xornal ao uso, coma unha estilización ideolóxica do correo gallego para satisfacer a demanda dun público previamente seducido. Esta elección contribuía necesariamente á lóxica perda de leitores/as a medio prazo: uns porque definitivamente non achan alí o que lles gusta e outros, que aínda coa oportuna afinidade ideolóxica, acaban atopando a mesma ledaíña, agardable e previsible, na rutinaria leitura.

Poderán aferrarse ás nada favorables circunstancias externas destes tempos que corren (que tamén valen para todo o demáis), pero de forma evidente os xornais que pretendan vivir en galego deben ser atractivos para a meirande parte de leitores/as, para un público heteroxéneo, complexo, contradictorio incluso. Para contentaren a un grupo de convencidos, non bastan eses esforzos. Anuncian novas iniciativas: mirados os protagonistas, moito me temo que haberá máis do mesmo.

O SUNSHINE, O MEU PRIMEIRO AWARD

2011-07-03T13:52:00.004+02:00

A única persoa neste país que debeu de ler todos os libros de literatura en lingua galega e cunha atención analítica abraiante, o amigo Eyré, con quen tantas veces discordo, como ten que ser, hónrame con este premio Sunshine. Teño que poñer ao tempo doce ligazóns de blogs que eu ache dignos de tal premio, ao parecer por promover a lingua e a literatura galegas. Non sei se darei dado, pero aí van, co engadido agarimoso desta canción:

Fragmentos da galaxia

LIXO NAS BERMAS

2011-06-23T17:30:00.004+02:00

Con esta primavera de chuvias, choivas e de calores, medraron as sebes, as silveiras, os artos de forma considerable. As autoridades de por esta zona do país decidiron hai pouco rozar as que estaban a carón das estradas e mesmo das autoestradas. O resultado dese labor, necesario nesta época do ano, é tristísimo: kilómetros (kilómetros, reitero) de basureiro incontrolado, cheo de plásticos de toda índole, de papeis e de lixo indeterminado, resulta tan vergonzoso como habitual neste país. Pode que o Estado (nas súas distintas administracións) sexa responsable da limpeza destas bermas asilvestradas, pero do que non é responsable, creo eu, é de que a xente teña a ben botar a porcallada propia nestes lugares, con total impunidade: cando desaparecen os matos durante estes meses, mírase, para indignación, a cantidade inxente de lixo que agochan.

Non coñezo eu país que faga cousa semellante. Dígoo con tanto respecto á verdade como mágoa infinita.

Nota: non resulta difícil atopar exemplos, pero a subida ao Rebullón (ese non lugar) desde Puxeiros (ese outro non lugar) pode resultar ilustrativa.

QUEREMOS TANTO A XULIA

2011-06-21T10:11:00.003+02:00

En decembro falamos neste recuncho de Xulia Alonso e do seu magnífico libro Futuro imperfecto. Volve hoxe por estes lares porque non só gañou o Losada Diéguez senón que a rapazada leitora tivo moi a ben darlle onte o premio san Clemente.

Con todo merecemento e ledicia particular miña que para aquí traslado xunto cun forte abrazo para ela.