O CLÁSICO

No Clásico dirímense concepcións morais e políticas fundamentais en época de crise. E non é a típica confrontación federalismo e unitarismo, aínda que esta tamén, por moito nacionalista periférico do Madrí que haxa, esa contradictio in terminis insuperable. Trátase de enfrentar un modo de organización social, baseado na escrupulosa colocación das pezas para que estas estean cómodas e poidan desenrolar todas as súas capacidades, e o outro, derivado das maquinarias das vellas galeras, nas que un cómitre zosca aos amarrados ao remo con particular disciplina e control. No primeiro caso, o silencio, o aceno tranquilo é suficiente para que o engranaxe funcione ás mil marabillas; no segundo, os berros, amplificados no baleiro das profundidades da nave, intimida de tal xeito aos galeotes, traidos precisamente por esa capacidade de crerse deuses, que chegan a sentir como seu, como propio, o destino da propia embarcación. A governanza exércese no primeiro caso por convicción, por interacción constante, por solidariedade; na segunda, por imperio autoritario. No modelo primeiro, o triunfo sempre vén sen violencia, cun pequeno toque a escasos metros de distancia da porteiría. Nel vence o regate, o rodeo, a reticencia, o doble sentido. No segundo, a victoria procede por ofensa, por agresión, por derrubo das liñas de enfrente. Unha falta directa, un punteirolo: o furador como máxima expresión poética. A primeira estratexia ten o risco da contemplación, do lirismo excesivo, que só un pequeno cambio metafórico pode arranxar; a segunda, que calquera pequena pausa no látego mal dado pode levar a ruina o embate e, cando as cousas torzan, ao motín inmediato. Asusta, porén, pensar en que a segunda opción entusiasma a quen mira desde fóra o espectáculo, seguro de que aprezan o navegar a todo filispín daqueles leños ferreamente escravizados. Nin siquera as voces e a faciana do fustigador permiten ao espectador darse de conta das terribles consecuencias.

Nestes tempos de crise, nada sería máis tremendo que a xente prefira a Mouriño antes que a Guardiola.

OS NOSOS

Recibir un premio non é obrigatorio. Rexeitalo tampouco. A Xunta bipartita, co argumento de equiparar os premios de cultura aos habituais na contorna hispánica, decidiu hai xa tempo adxectivar con nacional a denominación dos seus e dotar con abundantes cartos o montante que conleva a ostentación pública da fama. A Xunta monopartita, co argumento da crise e da aposta política gañadora, algo alérxica ás demostracións nacionalistas galegas, aforrou parné no premio e rispoulle o adxectivo nacional, non por laconismo retórico senón por rebaixar coa licitude das urnas o rango pretendido de nación.

Con esta decisión, provocou que unha plataforma de defensa da lingua galega, Prolingua, chamara ao boicot do premio por parte de quen fosen agraciados co gordo de novembro. En virtude desta situación, a Xunta, arroupada por un coñecido grupo de dadores case profesionais de premios, resolveu a convocatoria como mellor puido. Un dos elixidos foi Agustín Fernández Paz, quen, a pesar de agradecer a grande honra que supuña o premio, declinou recibilo. A razón é ben sinxela e ben pode alcumarse de coherente. Algúns engaden a palabra dignidade ao seu xesto e, aínda que eu creo que ao propio Agustín non lle debe gustar tal tesitura, consideran, como tamén considero eu, exemplar o seu rexeitamento.

Outros premiados deciden aceptalo e eu debo engadir que, se é digno e coherente non recibir un premio por non estar de acordo coa política lingüística do governo responsable de entregalo, non é mostra de indignidade nin por suposto de incoherencia recibilo: non me parecen xustas as acusacións aos que deciden aceptalo. Se cadra convén analizar, noutro momento, non neste, algo cálido de máis, se estivo ben a proposta previa de convidar a rexeitalo. Pero desto non trato agora.

O Presidente da Xunta entendeu a argumentación de Agustín e acertou, ao meu xuízo, en deixar o asunto nos termos en que a decisión libérrima do escritor de Vilalba planteaba o asunto. Nese punto, as posturas quedaban meridianamente claras e non facía falta apurar máis alá do desexable a situación: todos, ao meu xuízo, quedaban conformes, o que non quere dicir que as decisións de cada quen non fosen susceptibles de valoración ou comentario políticos. E aquí cada quen ten a súa propia perspectiva do asunto.

O que eu non sospeitaba era que aínda quedaba por formularse, a modo de calella sen saída, desas das que tanto gustamos, e ademais con marchamo de facer país, a petición pública a Agustín por parte de Freixanes de que aceptase o premio. E ademais coa argumentación simplona e caricaturesca de que hai que aceptalo aínda que non sexan "os nosos" quen governan. Eu, que descreo do estribillo de "facer país" por insubstancial, entendo agora moi ben o fondo significado do mesmo: se falamos en termos de nosos e deles, todo está perdido. De todo o relato dos premios agora nacionais agora non nacionais, este último episodio é, con moito, o máis significativo. E de paso, o máis triste.

MEIXOEIRO PARKING

As viaxes a Porriño a arranxar o coche son un baño de realidade brutal. Non vou contar hoxe as miñas peripecias, pero sigo abraiado coa escandalosa contorna do Hospital Meixoeiro. O hospital pode presumir das máis avanzadas técnicas médicas e dos medios máis idóneos para o cuidado dos doentes. Non o sei, porque afortunadamente nunca tiven que ir alí nin siquera de visita. Pero os arredores do lugar son indignos, infames. Como o aparcamento do hospital é claramente insuficiente, os coches están aparcados en calquera sitio da estrada, incluidos pasos cebra ou intermedios das zonas máis amplas. Pero o verdadeiro espectáculo está nas fincas, ateigadas de coches sobre a lama, ou entre os arcolitos onde tamén parece haber choupanas feitas de caravanas vencidas. Un pulular incesante de gorrillas, que corren entre os coches, completa o panorama. A crise pon a cada vez máis xente na necesidade de aproveitar a obrigada concurrencia para gañar uns poucos cartos. Pero o que parece insólito é ese amoreamento de coches en calquer recuncho da natureza, esa marea de ferros colocados de calquera xeito por entre as sebes, esa sensación, en fin, de caos organizativo que impide e non facilita a normal actividade de asistir ao médico ou de visitar a uns familiares ou amigos. E a implícita constatación de que non hai ninguén nin minimamente interesado en rematar con esa situación. Virá outro hospital para Vigo, pero estou seguro de que toda aquela marabunta seguirá así per saecula saeculorum para vergonza dos seus visitantes.

Nota: foto de Patty Koxo. Desta vez titulada Bodegón.

NOVIDADES

Suben ao estrado. Traen da biblioteca o dvd e da casa o seu usb cos materiais que van empregar na exposición. Apago a luz para que se vexan as imaxes que reúnen. Veñen de Brest, de Leiden, de Verona, de Potsdam, de Katowice, de Durham. Nas súas bocas soan palabras para elas ata este ano mesmo totalmente descoñecidas. Pero as pronuncian cunha severidade e cunha calma e cunha claridade xuvenil que abraia pola súa sinxeleza. Recitan versos, explican asuntos complexos coa intelixencia dos seus anos. Eu, desde o fondo escoito case emocionado como van aprendendo esta lingua, estes costumes, cunha naturalidade sorprendente. E quedo suspenso mirando o reloxo, lembrando tantos outros, tantas outras sobre todo, que pasaron por ese mesmo espazo e tal vez anticipando o que serán cando volvan aos seus países, mentres unha alumna de Vigo, con acento de Montevideo, arrastra os yos dun soneto de Lope.

Mentres escoito a António Zambujo cantar unha especie de morna, esas memorias recentes parecen eternas.

Nota: puxen coladeira, seino, pero agora o amigo Xulio di que é morna. Teño dúbidas, pero el é o mestre.

BENDITO INTERNÉ

Para os que nos incorporamos con todas as armas e o que houber ao respecto ao Internet, completamente entregados a esta nova forma de vida, entusiastas case acríticos, as marabillas deste mundo son, polo visto ata o de agora, infinitas. Moitos de nós comentamos o que fariamos daquela, na nosa adolescencia ou na nosa mocidade, con estes instrumentos, que intuiamos o anticipabamos nas nosas inquedanzas. Nada do que sucedeu durante os últimos cincuenta anos, que son os que case teño eu, resulta tan decisivo e fundamental coma este mundo que compartimos nos ecráns dos nosos computadores/as. Hoxe mesmo anúnciase que un de cada catro páxinas webs consultadas nos EE.UU. é de Facebook, ese novo territorio fascinante onde vivimos tantas persoas e onde de forma entretida e sabia (aprendo todos os días cousas dos demais, fundamentais para coñecer o mundo) pasamos e desfrutamos o tempo.

Pero o que non contaba eu era co concurso das persoas maiores, que, por unha razón ou por outra, non acceden facilmente a este universo. Agora mesmo acabo de chamar a miña nai para poñerlle por teléfono unha das habaneras que formaron parte da nosa formación cultural e sentimental: a que cantabamos a tres voces (meu irmán, miña nai e eu: meu pai nunca tivo entre as súas virtudes a de cantar) durante as longas viaxes desde Ponferrada a Mieres (Payares e Manzanal mediante) nos nosos seiscentos, oitocentos cincuenta e milcatrocentostrinta: a habanera El negro, unha desas lentas e cadenciosas cancións que convidan a compartir voces e entusiasmarse coa armonía das súas notas. Aquí está el negro vendiendo flores, como azabache negro nací y fue mi suerte tan favorita que esclavo tuyo me convertí.

Poder escoitar a miña nai suliñando as notas desta fermosa melodía é unha emoción impagable. Bendito interné.

Foto: de Patty Koxo.

SANTI DE COMPOS

Onte estiven en Santiago, baixo a chuvia inclemente. Non me deu tempo nin a ver o Botero da rúa Vilar (tampouco facía moita falta) nin a exposición de García Rodero no CGAC (isa si). Mirei rápido a escaleira de bonaval, un bosque de acero na igrexa panteón, cuns croios estrados polo chan, e o aparcamento de buses do colexio de elite lasalle que descoñecía. Aire de húmidos incensarios, auga a cachón, serán abrupto e tránsitos por soportais apenas iluminados por onde camiña xente vestida de escuro ou de negro.

Deume onte Santiago algo de tristeza.

I LOVE THIS TOWN

O recorrido a pe, clásico dun venres pola mañán de recados, trae estas observacións sobre a superficie (e algo de profundidade, non moita porque non me atrevo) da cidade de Vigo:

1. O autobús tarda máis de quince minutos.

2. A rúa Pi i Margall é unha paisaxe ruinosa. Non só polas obras de acometidas (con perdón) varias e plans E devastadores, senón pola nula actividade comercial en boa parte do treito: case todos os baixos e locais están baleiros, cando non tapiados con ladrillo.

3. Os semáforos están sendo repintados con cor Vitrasa. Non sei se iso dá mostra do gusto estético da cidade: houbo enquisa, pero non sei se rigorosa.

4. A praza da Independencia é un bosque: pouco falta para agochar os edificios. Os liquidámbares están xa case de vermello outonizo, pero as palmas de aire tropical e tronco anano penan de promiscuidade ridícula.

5. Por Camelias, a media de idade elévase de forma moi considerable. Entre as oficinas de emprego, o aire cansino do xubilado admite unha reflexión que non sae.

6. A rúa Romil está abandonada. As aceras, mínimas, son o único renovado. O resto, edificios a medio caer, os locais pechados, convida á tristeza. O recuncho do rei zentolo permite adivinar un presente que non foi.

7. A panificadora, en medio de tanto abandono, moito ten que despabilar. Aquila ruína ameaza perpetuidade. A lápida da rúa Angustias resulta premonitoria.

8. No paseo Alfonso o verdello invade a pedra recén colocada. Os edificios neogóticos só conservan fachada e pasado.

9. Os millóns empregados en rehabilitar o casco vello seguen invisibles. Conviría ampliar o concepto casco vello por Romil e Pi i Margall.

10. A curva de Elduayen dá paso a outra cidade. De edificios galantes e amplos panoramas. As aceras fermoseadas atraen a unha multitude, variada e enérxica.

11. Alúgase a casa do protagonista de Unha historia que non vou a contar. Por se hai quen.